পুৰুষৰ উৰ্বৰতা আৰু বয়স: সময়ৰ লগে লগে শুক্ৰাণুৰ স্বাস্থ্যৰ বিশদ তালিকা

Last updated: April 15, 2026

সংক্ষিপ্ত বিবৰণ

এই প্ৰবন্ধটোত পুৰুষৰ উৰ্বৰতা আৰু বয়সৰ মাজৰ সম্পৰ্ক অন্বেষণ কৰা হৈছে, সময়ৰ লগে লগে শুক্ৰাণুৰ স্বাস্থ্যৰ পৰিৱৰ্তন কেনেকৈ হয় তাক গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছে। ই শুক্ৰাণুৰ গুণগত মানৰ মূল দিশসমূহ যেনে গণনা, গতিশীলতা, ৰূপবিজ্ঞান, আৰু ডি এন এৰ খণ্ডিতকৰণ—বয়সৰ গোট অনুসৰি ভাঙি পেলায়।

ইয়াৰ উপৰিও ই আপোনাক পুৰুষ প্ৰজনন বয়সৰ চাৰ্ট আৰু বয়সস্থ পিতৃৰ বয়সৰ সৈতে জড়িত সম্ভাৱ্য প্ৰজনন বিপদৰ বিষয়ে তথ্যও দিয়ে, য’ত গৰ্ভপাত আৰু জিনীয় অস্বাভাৱিকতাৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি পায়।

জীৱনশৈলীৰ পছন্দ আৰু চিকিৎসা বিকল্পৰ ওপৰত বিশেষজ্ঞৰ পৰামৰ্শৰে প্ৰবন্ধটোৰ সামৰণি পৰে যাতে পুৰুষসকলে বয়স বঢ়াৰ লগে লগে প্ৰজনন ক্ষমতা ৰক্ষা কৰাত সহায় কৰে।

বয়স আৰু পুৰুষৰ উৰ্বৰতাৰ মাজৰ সম্পৰ্ক

পুৰুষৰ উৰ্বৰতা আৰু বয়সৰ বিষয়টো প্ৰায়ে অৱহেলিত হৈ আহিছে। ইয়াৰ মূল কাৰণ হৈছে এই সাধাৰণ ধাৰণা যে পুৰুষে বেছি বয়সলৈও সন্তান জন্ম দিব পাৰে, যেতিয়া নাৰীসকলৰ ক্ষেত্ৰত সময়ৰ সৈতে উৰ্বৰতা দ্ৰুতগতিত হ্ৰাস পায়।

কিন্তু বাস্তৱত পুৰুষৰ উৰ্বৰতাও বয়সৰ সৈতে হ্ৰাস পায়, যদিও এই হ্ৰাস নাৰীৰ তুলনাত অলপ ধীৰগতিত ঘটে। এই লেখাটোৰ উদ্দেশ্য হৈছে পুৰুষৰ উৰ্বৰতা আৰু বয়স সম্পৰ্কে থকা ভুল ধাৰণাসমূহ স্পষ্ট কৰা আৰু সময়ৰ সৈতে শুক্ৰাণুৰ স্বাস্থ্য কেনেকৈ সলনি হয়, তাৰ এক বিস্তৃত বিৱৰণ আগবঢ়োৱা।

পুৰুষৰ উৰ্বৰতা বয়সৰ সৈতে হ্ৰাস পায় নেকি?

হয়, পুৰুষৰ উৰ্বৰতা বয়সৰ সৈতে হ্ৰাস পায়। তথাপি, নাৰীসকলৰ মেন’পজৰ দৰে পুৰুষে হঠাৎ উৰ্বৰতা হেৰুৱা পৰ্যায়ৰ মুখামুখি নহয়।

যদিও পুৰুষে 70 বছৰৰ পাছতো শুক্ৰাণু উৎপাদন কৰিব পাৰে, তথাপি সময়ৰ সৈতে শুক্ৰাণুৰ গুণগত মান ক্ৰমে কমি যায়।

সাধাৰণতে পুৰুষৰ ক্ষেত্ৰত 30ৰ দশকৰ মাজভাগত বয়স-সম্পৰ্কীয় পৰিৱৰ্তন আৰম্ভ হয়, যিয়ে ফাৰ্টিলিটীত প্ৰভাৱ পেলায়। এই পৰিৱৰ্তনসমূহে গৰ্ভধাৰণ কঠিন কৰি তুলিব পাৰে আৰু গৰ্ভপাত বা অন্য গৰ্ভকালীন সমস্যাৰ আশংকাও বৃদ্ধি কৰিব পাৰে।

চলক বয়সৰ সৈতে শুক্ৰাণুৰ স্বাস্থ্য কেনেকৈ হ্ৰাস পায়, সেয়া বুজোঁ আহক:

  • শুক্ৰাণু উৎপাদন: 35 বছৰৰ পাছত শুক্ৰাণু উৎপাদনত ধীৰে ধীৰে হ্ৰাস দেখা যায়।
  • গতি: বয়স বাঢ়াৰ লগে লগে শুক্ৰাণুৰ সাঁতোৰ ক্ষমতা কমে, যাৰ ফলত সিহঁতে নিষেকৰ বাবে ডিম্বাণুলৈ পোহৰাটো কঠিন হয়।
  • গঠন: বয়স বৃদ্ধিৰ সৈতে অস্বাভাৱিক আকাৰ-প্ৰকাৰৰ শুক্ৰাণুৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পায়, যিয়ে নিষেক প্ৰক্ৰিয়াক অধিক কঠিন কৰি তোলে।
  • ডি এন এৰ গুণগত মান : বয়সৰ লগে লগে ডি এন এৰ খণ্ডিতকৰণ বৃদ্ধি হোৱাৰ লগে লগে পুৰুষৰ ডি এন এৰ গুণগত মান হ্ৰাস পায়।

লগতে পঢ়ক : পুৰুষৰ বন্ধ্যাত্বৰ লক্ষণ

বয়সভিত্তিক শুক্ৰাণুৰ স্বাস্থ্য: পুৰুষৰ বাবে এখন দৃশ্যমান উৰ্বৰতা চাৰ্ট

পুৰুষৰ উৰ্বৰতা সাধাৰণতে 20ৰ দশক আৰু ৩০ৰ আৰম্ভণিত আটাইতকৈ ভাল অৱস্থাত থাকে। বয়স বাঢ়াৰ লগে লগে, বিশেষকৈ 35 বছৰৰ পাছত, শুক্ৰাণুৰ গুণগত মান আৰু গতি ধীৰে ধীৰে হ্ৰাস পাবলৈ ধৰে।

যদিও এইটো সঁচা যে পুৰুষে অধিক বয়সতো সন্তান জন্ম দিব পাৰে, তথাপি গৰ্ভধাৰণত অধিক সময় লাগিব পাৰে আৰু কিছুমান উৰ্বৰতা-সম্পৰ্কীয় জটিলতাৰ সম্ভাৱনাও বৃদ্ধি পাব পাৰে।

তলত দিয়া পুৰুষৰ উৰ্বৰতা বয়স চাৰ্টখনে বয়সে কেনেকৈ পুৰুষৰ ফাৰ্টিলিটীত প্ৰভাৱ পেলায়, তাৰ এটা বিস্তৃত ধাৰণা দিব।

বয়সৰ গোট সামগ্ৰিক অৱস্থা গতি গঠন DNA ফ্ৰেগমেণ্টেশ্যনৰ ঝুঁকি ফাৰ্টিলিটীৰ অৱস্থা
30 বছৰৰ তলত সৰ্বোত্তম উচ্চ স্বাভাৱিক কম গৰ্ভধাৰণৰ সম্ভাৱনা অতি উচ্চ
30–34 বছৰ সামান্য হ্ৰাস আৰম্ভ অলপ কমে বেছিভাগ স্বাভাৱিক কম–মধ্যম উচ্চ উৰ্বৰতা সম্ভাৱনা
35–39 বছৰ স্পষ্ট হ্ৰাস কমে কিছুমান অস্বাভাৱিক আকাৰ মধ্যম মধ্যম উৰ্বৰতা
40–44 বছৰ মধ্যম মানৰ পতন অধিক হ্ৰাস অস্বাভাৱিকতা বৃদ্ধি বেছি উৰ্বৰতা কম, গৰ্ভধাৰণত বেছি সময় লাগে
45 বছৰৰ ওপৰত উল্লেখযোগ্য হ্ৰাস অতি কম সাধাৰণতে দুৰ্বল উচ্চ গৰ্ভপাত আৰু জিনগত সমস্যাৰ ঝুঁকি অধিক

বয়সৰ লগে লগে শুক্ৰাণুৰ মূল পৰিৱৰ্তন

পুৰুষৰ বয়স বাঢ়াৰ লগে লগে সিহঁতৰ সামগ্ৰিক প্ৰজনন স্বাস্থ্যতো প্ৰভাৱ পৰে। তলত বয়স বৃদ্ধিৰ সৈতে শুক্ৰাণুত হোৱা মুখ্য পৰিৱৰ্তনসমূহ বৰ্ণনা কৰা হৈছে:

1. শুক্ৰাণুৰ গতি  হ্ৰাস

শুক্ৰাণুৰ গতি মানে হৈছে ডিম্বাণুৰ দিশে আগবাঢ়ি গৈ নিষেক ঘটাব পৰা ক্ষমতা। কিন্তু পুৰুষৰ বয়স বাঢ়াৰ লগে লগে এই গতি ক্ৰমে কমি যায়। ইয়াৰ ফলত সফল নিষেকৰ সম্ভাৱনাও হ্ৰাস পায়।

2. শুক্ৰাণুৰ সংখ্যা আৰু বীৰ্যৰ পৰিমাণ কমি যোৱা

বয়সৰ সৈতে প্ৰতিবাৰ বীৰ্যস্ৰাৱত উৎপন্ন হোৱা শুক্ৰাণুৰ সংখ্যাও কমি যায়। ইয়াৰ লগতে বীৰ্যৰ পৰিমাণো হ্ৰাস পায়। এই দুয়োটাৰ ফলত নিষেকৰ সুযোগ কমি যায়।

3. শুক্ৰাণুৰ গঠনত অস্বাভাৱিকতা

শুক্ৰাণুৰ গঠনত অনিয়ম বা অস্বাভাৱিক আকাৰ পুৰুষৰ উৰ্বৰতা হ্ৰাসৰ এটা ডাঙৰ কাৰণ। বিকৃত আকাৰৰ শুক্ৰাণুৱে সহজে ডিম্বাণুত প্ৰৱেশ কৰিব নোৱাৰে বা দক্ষতাৰে আগবাঢ়িব নোৱাৰে।

4. ডিএনএ খণ্ডিতকৰণ

পুৰুষৰ বয়স বঢ়াৰ লগে লগে দেখা পোৱা আটাইতকৈ জটিল পৰিৱৰ্তন হ’ল শুক্ৰাণুৰ ডিএনএৰ বিভাজন বা ক্ষতি বৃদ্ধি হোৱা। ক্ষতিগ্ৰস্ত ডিএনএ-এ গঠিত ভ্ৰূণৰ গুণগত মানত যথেষ্ট প্ৰভাৱ পেলায়, যাৰ ফলত গৰ্ভপাত আৰু জিনীয় অস্বাভাৱিকতাৰ বিপদ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।

পুৰুষৰ বয়সে গৰ্ভধাৰণৰ ফলাফলত কেনেকৈ প্ৰভাৱ পেলায়

যদিও পুৰুষে জীৱনৰ পিছৰ কালছোৱাত শুক্ৰাণুৰ উৎপাদন অব্যাহত ৰাখিছে, শুক্ৰাণুৰ গুণগত মান দুৰ্বল হোৱাৰ ফলত সফল গৰ্ভাৱস্থাৰ সম্ভাৱনা আৰু শিশুটিৰ স্বাস্থ্য দুয়োটাতে প্ৰভাৱ পৰে। গৰ্ভাৱস্থাৰ বহুতো জটিলতা হ’ব পাৰে। যিহেতু এটা নিৰ্দিষ্ট বয়সৰ পিছত স্খলন সুস্থ নহয়, গতিকে গৰ্ভধাৰণৰ সাধাৰণ সময়তকৈ বেছি সময় লাগে। উচ্চ বয়সত ডিএনএৰ ক্ষতি হ’লে গৰ্ভাৱস্থা বিফল হোৱাৰ সম্ভাৱনা বেছি আৰু গৰ্ভপাত হ’ব পাৰে।

লগতে পঢ়ক : শুক্ৰাণুৰ সংখ্যা বৃদ্ধি আৰু পুৰুষৰ প্ৰজনন ক্ষমতা স্বাভাৱিকভাৱে উন্নত কৰিবলৈ উত্তম খাদ্য

বয়সস্থ পুৰুষে এতিয়াও সন্তানক পিতৃ কৰিব পাৰেনে ?

একেবাৰেই, বয়সস্থ পুৰুষৰ এতিয়াও জৈৱিক সন্তান থাকিব পাৰে। কিন্তু শুক্ৰাণুৰ মানদণ্ড হ্ৰাস পোৱাৰ বাবে প্ৰাকৃতিকভাৱে গৰ্ভধাৰণ কৰাটো কেতিয়াবা কঠিন হ’ব পাৰে। উন্নত পিতৃৰ বয়সৰ দম্পতীয়ে হয়তো আইভিএফ বা আইচিএছআইৰ দৰে সহায়ক প্ৰজনন কৌশলৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিবলগীয়া হ’ব পাৰে যাতে সফল গৰ্ভধাৰণৰ সফল হয়। ইয়াৰ উপৰিও সুস্থ জীৱনশৈলী গ্ৰহণ কৰি বিশেষজ্ঞৰ পৰা পৰ্যাপ্ত চিকিৎসা সহায় লাভ কৰিলে আপোনাৰ গৰ্ভধাৰণৰ সম্ভাৱনা আৰু অধিক বৃদ্ধি পাব পাৰে।

পুৰুষৰ উৰ্বৰতা সংৰক্ষণৰ কিছুমান উপায়

যদিও বয়স বৃদ্ধি প্ৰক্ৰিয়া থমকাই ৰাখিব নোৱাৰি, তথাপি শুক্ৰাণুৰ স্বাস্থ্যত বয়সৰ প্ৰভাৱ কিছু পৰিমাণে কমাব পাৰি। তলত পুৰুষৰ উৰ্বৰতা সংৰক্ষণৰ কিছুমান ব্যৱহাৰিক উপায় দিয়া হ’ল—

1. স্বাস্থ্যকৰ ওজন আৰু খাদ্যাভ্যাস বজাই ৰাখক

স্বাস্থ্যসন্মত খাদ্য আৰু নিয়ন্ত্ৰিত ওজনে ব্যক্তিৰ প্ৰজনন স্বাস্থ্য উন্নত কৰাত সহায় কৰিব পাৰে। এন্টিঅক্সিডেন্ট, যেনে ভিটামিন চি, ভিটামিন ই, জিংকে শুক্ৰাণুক ক্ষতিৰ পৰা ৰক্ষা কৰাত সহায় কৰে। 

2. ধূমপান, মদ্যপান আৰু অত্যধিক তাপ এৰাই চলক

মদ্যপান বা ধূমপানৰ অত্যধিক ব্যৱহাৰে শুক্ৰাণুৰ স্বাস্থ্য নষ্ট কৰিব পাৰে আৰু ডিএনএ ক্ষতি ঘটাব পাৰে। লগতে, বহু সময় ধৰি চাউনা বা গৰম পানীৰ টাব ব্যৱহাৰ কৰিলে অণ্ডকোষৰ কাৰ্যক্ষমতাত বাধা আহিব পাৰে।

3. নিয়মিত ব্যায়াম আৰু মানসিক চাপ নিয়ন্ত্ৰণ

যিসকল লোকৰ নিয়মীয়া ৱৰ্কআউট ৰুটিন বা নিয়মিত ব্যায়াম থাকে তেওঁলোকৰ টেষ্টষ্টেৰন হৰম’নৰ মাত্ৰা আৰু শুক্ৰাণুৰ মানদণ্ড উন্নত হ’ব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও ই মানসিক চাপৰ মাত্ৰা নিয়ন্ত্ৰণ কৰাত সহায় কৰে, যিয়ে পাছলৈ হৰম’নৰ ভাৰসাম্য বৃদ্ধি কৰে।

4. 40 বছৰৰ আগতে শুক্ৰাণু সংৰক্ষণৰ কথা বিবেচনা কৰক

যিসকল পুৰুষে ৩০ৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগত আছে আৰু এতিয়াও পৰিয়াল আৰম্ভ কৰিবলৈ সাজু নহয়, তেওঁলোকে ভৱিষ্যতে সুস্থ গৰ্ভধাৰণৰ বাবে ভাল গুণগত মানৰ শুক্ৰাণু সংৰক্ষণ (sperm freezing) কৰাৰ কথা ভাবিব পাৰে।

উপসংহাৰ

পুৰুষৰ প্ৰজনন স্বাস্থ্যক প্ৰায়ে স্বাভাৱিক বুলিয়েই লোৱা হয়, কিন্তু আন জৈৱিক ব্যৱস্থাৰ দৰেই ইয়াৰ বয়সো হয়। এই হ্ৰাস লেহেমীয়া হ’লেও ই গৰ্ভধাৰণৰ হাৰত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে আৰু গৰ্ভাৱস্থাৰ জটিলতা সৃষ্টি কৰিব পাৰে। এইদৰে বয়সৰ দ্বাৰা শুক্ৰাণুৰ স্বাস্থ্যৰ ওপৰত কেনে প্ৰভাৱ পৰে সেইটো বুজি পোৱা আৰু ইয়াক বজাই ৰাখিবলৈ সক্ৰিয় ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰে।

সাধাৰণ সোধা প্ৰশ্নসমূহ

পুৰুষৰ প্ৰজনন ক্ষমতা কোন বয়সৰ পিছত হ্ৰাস পাবলৈ আৰম্ভ কৰে?

50 বছৰৰ বয়সত কোনো পুৰুষে স্বাভাৱিকভাৱে পিতৃ হ’ব পাৰেনে?

বয়সতকৈ জীৱনশৈলীয়ে শুক্ৰাণুৰ স্বাস্থ্যত অধিক প্ৰভাৱ পেলায় নেকি?

35 বছৰৰ ওপৰৰ পুৰুষৰ বাবে শুক্ৰাণু সংৰক্ষণ (স্পাৰ্ম ফ্ৰীজিং) পৰামৰ্শযোগ্য নেকি?

পুৰুষে কিমান সঘনাই নিজৰ প্ৰজনন ক্ষমতাৰ পৰীক্ষা কৰাব লাগে?

Disclaimer: The information provided here serves as a general guide and does not constitute medical advice. We strongly advise consulting a certified fertility expert for professional assessment and personalized treatment recommendations.
© 2026 Indira IVF Hospital Limited. All Rights Reserved. T&C Apply | Privacy Policy| *Disclaimer