অণ্ডাশয়ৰ সিস্টৰ কাৰণ, ঝুঁকিৰ কাৰক আৰু কেতিয়া চিকিৎসকীয় সহায় বিচাৰিব লাগিব

অণ্ডাশয়ৰ চিষ্ট হোৱাৰ সাধাৰণ কারণসমূহ

অণ্ডাশয়ৰ চিষ্ট মহিলাসকলৰ মাজত এক বহুল দেখা যোৱা অৱস্থা। বেছিভাগ চিষ্ট নিৰুপদ্ৰৱ, কিন্তু কেতিয়াবা ই ডাঙৰ হৈ আশপাশৰ অঙ্গত চাপ দিয়ে, অথবা গৰ্ভধাৰণত বাধা সৃষ্টি কৰিবও পাৰে। কিয় চিষ্ট গঠিত হ’ল, সেই কাৰণেই ঠিক কৰে এইটো সৰু সময়ৰ সমস্যা নে দীঘলীয়া সমস্যা হ’ব। সেয়ে আহক, চিষ্ট গঠনৰ কিছুমান সাধাৰণ কাৰণ ধাপে ধাপে বুজি লওঁ -

1. ফাংচনেল চিষ্ট

ইয়াই চিষ্ট হোৱাৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ কাৰণ। ই দুটা প্রধান ভাগত ভাগ কৰিব পৰা যায়ঃ

• ফলিকুলাৰ চিষ্ট (Follicular cysts): ডিম থকা সৰু থলি (follicle) সাধাৰণতে সময়মতে ফাটি ডিম বাহিৰলৈ ছাড়ে। কিন্তু কেতিয়াবা এই ফলিকলটো ন খুলি, ভাঙো নকৰে। তেতিয়া ফলিকলৰ ভেতৰত ধীৰে ধীৰে পানী জমা হৈ “ফলিকুলাৰ চিষ্ট” গঠিত হয়।
• ক’ৰ্পাছ লিউটিয়াম চিষ্ট (Corpus luteum cysts): কেতিয়াবা ফলিকলটি ফাটি ডিম বাহিৰলৈ ওলায়, কিন্তু তাৰ পিছত পুনৰ বন্ধ হৈ যায় আৰু ভেতৰত ৰক্ত বা আন লেৱা-পেৱা ধৰণৰ পানী জমা হয়। তেতিয়া ই “ক’ৰ্পাছ লিউটিয়াম চিষ্ট” হয়।

2. হৰমোনৰ অসন্তুলন

এষ্ট্ৰজেন আৰু প্ৰ’জেষ্টেৰ’নৰ অস্বাভাবিক উৎপাদনে ডিম্বস্ৰাৱৰ স্বাভাৱিক চক্ৰত প্ৰভাৱ পেলায়, যাৰ ফলস্বৰূপ এই চিষ্টসমূহ গঠিত হয়। এই অৱস্থা হৰম'নজনিত অসমতাৰূপে পৰিচিত, যি জীৱনশৈলী পৰিৱৰ্তন, খাদ্য অভ্যাস, বা গোপন স্বাস্থ্য সমস্যাৰ দ্বাৰাও হয়।

3. গৰ্ভ অৱস্থাৰ সৈতে জড়িত চিষ্ট

গৰ্ভাবস্থাৰ একেবাৰে আৰম্ভণি সময়ত ক’ৰ্পাছ লিউটিয়ামে সৰু চিষ্ট সদৃশ থলি গঠন কৰে। এই চিষ্টে থলুৱাত বঢ়ি অহা শিশুৰ পুষ্টি সহায় কৰে আৰু প্লেচেণ্টা সম্পূৰ্ণ গঠন হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰ’জেষ্টেৰন হৰমোন নিঃসৰণ কৰি গৰ্ভ ঠিকঠাক ৰাখিবলৈ সহায় কৰে। সাধাৰণতে এই চিষ্ট নিজে নিজেই হ্ৰাস পায়।

4. এণ্ড’মেট্ৰিঅ’ছিছ

এইবোৰ যন্ত্রণাদায়ক সিষ্ট হৈছে যেতিয়া গৰ্ভাশয়ৰ ভীতৰ স্তৰটোৱে বৰ্ধিত হৈ তৰালককলে প্ৰসাৰিত হয়। এইবোৰক এণ্ডোমেট্ৰিঅ'মা বুলি জনা যায়, যিবোৰ পুৰণা বৰগা ৰক্তৰে ভৰোৱা থাকে, যাৰ বাবে তেওঁলোকক ‘চকলেট সিষ্ট’ বুলি কোৱা হয়। এই সিষ্টবোৰ সম্পূৰ্ণৰূপে কাৰ্যকাৰী সিষ্টৰ পৰা ভিন্ন আৰু স্বতঃস্ফূর্তভাৱে উধাও নহয়।

5. পেলভিক সংক্রমণ

কেতিয়াবা, চিকিৎসা নকৰা পেলভিক সংক্রমণে পুঁজেৰে ভৰা সিষ্ট-সদৃশ থলি গঠন কৰিব পাৰে যি ডিম্বাশয়লৈ ছড়িয়াব পাৰে।

লগতে পঢ়ক: কম amh লক্ষণ কি কি?

বয়সৰ সৈতে জড়িত অণ্ডাশয়ৰ চিষ্টৰ কারণসমূহ

অণ্ডাশয়ত চিষ্ট নিৰ্মাণ হোৱাৰ ক্ষেত্ৰত বয়স এটা গুৰুত্বপূর্ণ কাৰক। মহিলাৰ কিমান বয়স, তাৰ ওপৰতে বহু সময়ত নিৰ্ভৰ কৰে চিষ্টটো স্বাভাৱিক পিৰিয়ড cycle ৰ এটা অংশ নে, নে সেয়া গম্ভীৰভাৱে ডাক্তৰৰ দৃষ্টিত ধৰা দরকাৰ। উদাহৰণস্বৰূপ —

1. কৈশোৰ আৰু যুৱতী বয়সত:

• ফাংকশ্যনেল চিস্ট ছাত্ৰীৰ ঋতুচক্রৰ আৰম্ভণিত বৰ বৰ দেখা যায়, যেতিয়া শৰীৰ এই নতুন স্বাভাৱিক অৱস্থাৰ সৈতে খাপ খোৱাইছে।
• প্ৰাৰম্ভিক ঋতুচক্ৰত, কিশোৰীৰ হৰম'নজনিত পৰিৱৰ্তনবোৰ অনিয়মীয়া ঋতু নিৰ্যাতনত অৱদান ৰাখে, যাৰ ফলত প্ৰায় সময়তে অস্থায়ী চিস্ট হয়।
• কৈশোৰ অৱস্থাত, এটা অপ্ৰমাত্মিক হৈপ'থেলামিক-পিটুইটাৰী-অভাৰিয়ান এক্সিছ, যিয়ে ঋতুচক্র নিয়ন্ত্ৰণ কৰে, তাকেও পলিচিস্টিক অৱাৰী সিন্ড্ৰোম (PCOS) ঘটাব পাৰে।
• এই বয়সৰ সময়ছোৱাত জীৱনশৈলী আৰু মানসিক চাপৰ ধাৰণাই হৰ্ম'নজনিত অসামঞ্জস্য সৃষ্টি কৰিব পাৰে, যাৰ ফলস্বৰূপে চিষ্টৰ গঠন হ'ব পাৰে।  
• মনত ৰাখিব লাগিব যে, এই বয়সত সৃষ্টি হোৱা অধিকাংশ চিষ্ট সাময়িক আৰু ইয়াৰ বাবে চিকিৎসাৰ প্ৰয়োজন নহয়।

2. প্ৰজননক্ষম (Reproductive-age) বয়সত:

• এই বয়সৰ মহিলাৰ মাজত endometriosis-জনিত চিষ্ট বেছি দেখা যায়। এই চিষ্টবোৰ সাধাৰণতে বহুত ব্যথাযুক্ত হয় আৰু ডাক্তৰৰ চিকিৎসা প্ৰয়োজনীয়।
• প্ৰাপ্তবয়স্ক মহিলাসকল যিসকলে IVFৰ দৰে গৰ্ভধাৰণ চিকিৎসা গ্ৰহণ কৰে, তেওঁলোকেও শক্তিশালী অণ্ডাশয় উদ্দীপক ঔষধৰ বাবে এই ছিষ্টিসমূহৰ অভিজ্ঞতা লাভ কৰিব পাৰে।
• অনিয়মিত মাসিক চক্র থকা মহিলাসকলে এই বয়সতো বারম্বাৰ কাৰ্যকৰী চিষ্ট উপভোগ কৰে।

3. পেৰিমেনোপজৰ সময়ছোৱাত:

• মেনোপজ পাওঁতে যোৱা বয়সত হৰমোনত ডাঙৰ পৰিৱর্তন, পিৰিয়ড অনিয়মিত হোৱাটো সাধাৰণ ঘটনা। এই হৰমোনেল পৰিৱর্তনে বহু সময়ত ovaries ত চিষ্ট গঠনৰ দৰে সমস্যা সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
• এই বয়সত হোৱা চিষ্টবোৰ, কৈশোৰ বয়সত হোৱা সহজ হৰমোন imbalance-জনিত চিষ্টৰ দৰে নেদেখিব লাগে; ইয়াক সাৱধানে monitor কৰা জৰুৰী, কিয়নো এই সময়ৰ কিছুমান চিষ্ট non-benign (অর্থাৎ বেয়া প্ৰকৃতিৰ) হোৱাৰ ঝুঁকি তুলনামূলকভাবে বেছি থাকে।

চিষ্ট গঠন সৈতে সংলগ্ন চিকিৎসাগত অৱস্থা

অণ্ডাশয়ত চিষ্ট সদায় “এনেৰে” নাথাকে। কেতিয়াবা কিছুমান গম্ভীৰ ধৰণৰ অসুখৰ ফলত এই চিষ্ট গঠিত হয়। এনেধৰণৰ চিকিৎসাগত অৱস্থাৰ লগত যুক্ত চিষ্টে দেহ আৰু উৰ্বৰতা (fertility) দুয়োটাৰ বাবে সাধাৰণ ফাংচনেল চিষ্টতকৈ বেছি বিপদজনক হব পাৰে। এইবোৰক সহজ কথাত বুজি লওঁ —

• এণ্ডোমেট্ৰিঅ’ছিছ - ই চিষ্ট গঠনৰ সৈতে জড়িত আটাইতকৈ সাধাৰণ চিকিৎসাগত সমস্যা। এণ্ডোমেট্ৰিঅ’ছিছ জনিত চিষ্ট সাধাৰণতে বহুত ব্যথাযুক্ত। এই অৱস্থাত গৰ্ভাশয়ৰ ভিতৰৰ পাতা সদৃশ টিশ্যু (lining) গৰ্ভাশয়ৰ বাহিৰ পিন্ধিবলৈ লৈ অণ্ডাশয়লৈকে যায়। পিৰিয়ড আহোঁতে এই টিশ্যুই ভেতৰে ৰক্তাক্ত হয়, কিন্তু বাহিৰ ওলাব নোৱাৰাৰ বাবে অণ্ডাশয়ত পানী-ৰক্ত ভৰ্তি চিষ্ট গঠিত হয়।
• পলিচিষ্টিক অ’ভাৰী সিন্ড্ৰ’ম(PCOS) - PCOS ত অণ্ডাশয়ে সময়মতে ডিম পকোৱা আৰু বাহিৰলৈ ছাড়াৰ প্ৰক্ৰিয়া বিঘ্নিত হয়। ফলত ডিম ঠিকমতে পকা নাই বা বাহিৰ ওলাব নোৱৰা অৱস্থাত থাকে। ইয়াৰ ফলত অণ্ডাশয়ৰ ভেতৰে বহুসংখ্যক সৰু-সৰু পানী ভৰ্তি থলি (চিষ্ট) গঠিত হয়।
• থাইৰয়েড আৰু বিপাকীয় বিকাৰ - থাইৰয়েড গ্ৰন্থিয়ে দেহত ইষ্ট্ৰ’জেন আৰু প্ৰ’জেষ্টেৰন ধৰণৰ হৰমোন নিৰ্মাণত সহায় কৰে। এই গ্ৰন্থি ভালদৰে কাম নকৰি underactive বা অসামঞ্জস্য হ’লে হৰমোন imbalance হয়। এই হৰমোনেল গৰব-গৰমৰ ফলতেই বহুতক্ষেত্ৰত অণ্ডাশয়ত চিষ্ট গঠিত হ’ব পাৰে। কিছুমান metabolic অসুখো (যেনে insulin সম্বন্ধীয় সমস্যা) এই চেইন-প্ৰক্ৰিয়াৰ অংশ।
• পেলভিক ইনফ্লেমেটৰি ডিজিজ (PID) - পেলভিক সংক্রমণ (PID) হোৱা অৱস্থাত অণ্ডাশয় আৰু আশপাশ অঙ্গৰ গঠন আৰু শক্তি দুয়োতে আঘাত পায়। এই সংক্রমণ দীঘল দিন ধৰি ভাল নকৰিলে অণ্ডাশয় দুর্বল হয়, স্বাভাৱিক কাম-কাজ বিহুতি যায় আৰু পাছত পুঁজ বা তরল ভৰ্তি থলি-চিষ্ট গঠিত হ’ব পাৰে।

অন্ডাশয়ৰ চিষ্টৰ বাবে বিপদকৰ কাৰকসমূহ

প্ৰথম পিৰিয়ড (menarche) পৰা মেনোপজ আহি পোৱা পৰ্যন্ত, জীৱনৰ যিকোনো বয়সত অণ্ডাশয়ত চিষ্ট গঠিত হ’ব পাৰে। কিন্তু কিছুমান এটা-দুটা বিশেষ অৱস্থাত এই চিষ্ট হোৱাৰ সম্ভাৱনা আন সময়তকৈ বেছি হয়। কিছুমান গুৰুত্বপূর্ণ ঝুঁকিৰ কাৰক হ’ল -

• আৰম্ভণি মাহৱাৰী আৰু অনিয়মিত চক্র: :যিসকল ছোৱালীয়ে খুব সিমান সৰু বয়সে পিৰিয়ড আৰম্ভ কৰে, তেওঁলোকৰ অণ্ডাশয়ত চিষ্ট হোৱাৰ সম্ভাৱনা অলপ বেছি। পুনৰ, যিসকল ছোৱালী বা মহিলাৰ পিৰিয়ড অতি অনিয়মিত, তেওঁলোকৰ ovulation নিত্য-নিয়মে নোহোৱাৰ বাবেও চিষ্ট গঠিত হ’ব পাৰে।
• অতিমাত্ৰা স্থূলতা আৰু ইনছুলিন ৰেজিষ্টেন্স: PCOS ৰ সৈতে জড়িত হৈ কেতিয়াবা অতি ওজন (obesity) আৰু insulin resistance দেখা যায়। এইবোৰে একেলগে হৰমোন সমতুলতা বিঘ্নিত কৰে। হৰমোন imbalance হ’লেই পুনৰ অণ্ডাশয়ত চিষ্ট হোৱাটো সহজ হয়।
• উৰ্বৰতা-বৃদ্ধি চিকিৎসা : IVF ধৰণৰ উৰ্বৰতা-বৃদ্ধিৰ চিকিৎসাত অণ্ডাশয় stimulate কৰিব লগা ঔষধ দিয়া হয়, যাতে একেলগে বহু ফলিকল গঠন হয়। এই ফলিকলবোৰৰ কিছুমান সময়মতে ন ফাটি চিষ্ট হৈ থাকি যায়। সেয়ে এই ধৰণৰ চিকিৎসা সদায় বিশেষজ্ঞ ডাক্তৰৰ নিয়ন্ত্ৰণত কৰা বহু গুৰুত্বপূর্ণ।
• পাৰিবাৰিক ইতিহাস : ঘৰুৱা পৰম্পৰাত PCOD, এণ্ডোমেট্ৰিঅ’ছিছ আদি গাইনোকলজিকেল অসুখ থাকিলে, তেনে পৰিয়ালৰ মেয়েদেমেসকলৰ অণ্ডাশয়ত চিষ্ট হোৱাৰ সম্ভাৱনা আনতকৈ বেছি। অৰ্থাৎ, জিন-সম্পৰ্কীয় (genetic) প্ৰভাৱো ইয়াত আছে।

শেষত মনত ৰাখিবলৈ গুৰুত্বপূর্ণ

এই ঝুঁকিৰ কাৰকসমূহ সম্পূৰ্ণ এৰাই চলা সদায় সম্ভব নোহ’লেও, আগতে পৰা সাৱধানতা, নিয়মিত পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা, পিৰিয়ড আৰু শৰীৰৰ সৰু-সুৰুক পরিবর্তনৰ খবৰ ৰাখিলে সময়মতে ডাক্তৰৰ ওচৰলৈ গ’ই উপযুক্ত চিকিৎসা ল’ব পাৰি আৰু জটিলতা হ্ৰাস কৰিব পাৰি।

অণ্ডাশয়ত চিষ্ট হ’লে কেতিয়া ভাবিব লাগিব?

পুনৰাই, অধিকাংশ সিষ্ট সাধাৰণতে নিৰাপদ আৰু চিকিৎসা ব্যৱস্থাপনৰ আৱশ্যক নোহোৱা হয়, কিন্তু যদি আপুনি তলৰ কোনো লক্ষণ অনুভৱ কৰে তেন্তে তৎক্ষণাত চিকিৎসা সহায় বিচৰা উচিত:

উপসংহাৰ

সৰ্বশেষত ক’ব পৰা কথা হ’ল, অণ্ডাশয়ত চিষ্ট বহু কাৰণতে গঠিত হ’ব পাৰে - সধাৰণ ডিম নিৰ্বাহৰ সময়ৰ স্বাভাৱিক পৰিবর্তনৰ পৰা আৰম্ভ কৰি কিছুমান বিশেষ চিকিৎসাগত সমস্যালৈকে। যুৱতী মহিলাৰ ক্ষেত্ৰত ফাংচনেল চিষ্ট খুব সাধারণ, বেছি সময় নিজে নিজে গুচি যায় আৰু কোনো ক্ষতি নকৰে। কিন্তু এনে চিষ্টই যদি ব্যথা, ফুলা বা আন অসুবিধা দি থাকে, তেতিয়া দেৰী নকৰি ডাক্তৰৰ সহায় লোৱাটো জৰুৰী।

বয়সৰ মহিলা আৰু পূৰ্ণবয়স্ক মহিলাসকলৰ বাবে, আপোনাৰ অৱেৰিয়ান চিষ্টৰ কাৰণ আৰু লক্ষণসমূহ বুজি লোৱা উচিত, যাতে তীব্ৰ সমস্যা সৃষ্টি হোৱাৰ সম্ভাৱনা কমোৱা যায়। অৱশেষত, মুখ্য কথা হৈছে তাৰ কাৰণ চিনাক্ত কৰা, যাতে জানিব পাৰি ক'ত সময়ত গম্ভীৰভাৱে ল'ব লাগে আৰু ক'ত অৱসর লৈ আপোনাৰ শৰীৰক নিজৰ কাম কৰিবলৈ দিব লাগে।