Overview
Threatened Abortion એટલે ગર્ભાવસ્થાના શરૂઆતના તબક્કામાં યોનિમાર્ગેથી રક્તસ્રાવ થાય, પરંતુ ગર્ભાશયમાં રહેલો ગર્ભ હજુ જીવંત હોય અને ગર્ભપાત થયો ન હોય તેવી સ્થિતિ. ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન થતો કોઈપણ રક્તસ્રાવ હંમેશા ગર્ભપાતનું નિશાન હોય એવું જરૂરી નથી, પરંતુ તેની તપાસ કરાવવી ખૂબ જરૂરી છે. રક્તસ્રાવ ઓછો કે વધુ હોઈ શકે છે અને તેની સાથે પેટના નીચેના ભાગમાં દુખાવો અથવા ખેંચાણ પણ થઈ શકે છે. શરૂઆતની ગર્ભાવસ્થામાં હોર્મોનલ ફેરફારો, ગર્ભાશયમાં ગર્ભના સ્થાપન સાથે સંબંધિત કારણો, સર્વિક્સમાં ફેરફાર અથવા કેટલીક અન્ય ગર્ભાવસ્થા સંબંધિત સમસ્યાઓને કારણે રક્તસ્રાવ થઈ શકે છે. કેટલીક વખત ચોક્કસ કારણ શોધી શકાતું નથી. આવી સ્થિતિમાં ડૉક્ટર સોનોગ્રાફી અને જરૂરિયાત મુજબ બ્લડ ટેસ્ટ કરીને ગર્ભની સ્થિતિ તપાસે છે. ગર્ભની ધડકન અને વિકાસ સામાન્ય છે કે નહીં તે પણ જોવામાં આવે છે. રક્તસ્રાવ જણાય તો આરામ અને અન્ય કાળજી અંગે ડૉક્ટરની સલાહનું પાલન કરવું જોઈએ. પોતાની રીતે કોઈ દવા લેવી નહીં. જો રક્તસ્રાવ વધી જાય, પેટમાં ખૂબ દુખાવો થાય, ચક્કર આવે, નબળાઈ લાગે અથવા બેભાન થવા જેવું લાગે તો તાત્કાલિક હોસ્પિટલનો સંપર્ક કરવો જરૂરી છે. સમયસર તપાસ અને યોગ્ય તબીબી દેખરેખથી સ્થિતિને સમજવામાં અને જરૂરી સારવાર કરવામાં મદદ મળે છે.
Threatened Abortion એટલે ગર્ભાવસ્થાના શરૂઆતના તબક્કામાં યોનિમાર્ગમાંથી રક્તસ્રાવ થાય, પરંતુ ગર્ભાશયનું મુખ બંધ રહે અને ગર્ભ જીવંત હોય તેવી સ્થિતિ. તેમાં ગર્ભપાત થવાનું જોખમ રહે છે, પરંતુ દરેક કિસ્સામાં ગર્ભપાત થાય એવું જરૂરી નથી. સામાન્ય રીતે રક્તસ્રાવ હળવો હોય છે અને તેની સાથે પેટના નીચેના ભાગમાં હળવો દુખાવો અથવા ખેંચાણ થઈ શકે છે. આ સ્થિતિનું નિદાન કરવા માટે ડૉક્ટર અલ્ટ્રાસાઉન્ડ અને જરૂરિયાત મુજબ અન્ય તપાસ કરાવે છે. સમયસર તબીબી સલાહ અને યોગ્ય દેખરેખથી ગર્ભની સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરી શકાય છે.
Pregnancy માં Bleeding ? : ગભરાવું નહીં, પણ અવગણવું પણ નહીં.
- Dr.Darshil Shivabhai Prajapati
Threatened Abortionમાં સૌથી સામાન્ય લક્ષણ Vaginal Bleeding અથવા Spotting છે. Bleedingનો રંગ Pink, Brown અથવા Fresh Red હોઈ શકે છે અને તેની માત્રા વ્યક્તિ પ્રમાણે અલગ હોઈ શકે છે. કેટલાક કિસ્સામાં Lower Abdomenમાં હળવો Cramping Pain અથવા Backache પણ થઈ શકે છે. જોકે આ લક્ષણો અન્ય Pregnancy Complicationsમાં પણ જોવા મળી શકે છે, તેથી માત્ર Symptomsના આધારે Threatened Abortionનું Diagnosis કરી શકાતું નથી.
Diagnosis માટે Doctor સૌથી પહેલાં Pregnancyના કેટલા અઠવાડિયા થયા છે, Bleeding કેટલી છે, Pain છે કે નહીં અને અગાઉ કોઈ Miscarriage થયો છે કે નહીં જેવી માહિતી લે છે. ત્યારબાદ Ultrasound Scan, ખાસ કરીને જરૂરિયાત મુજબ Transvaginal Ultrasound, દ્વારા Pregnancy ગર્ભાશયમાં છે કે નહીં, તેની Growth અને Fetal Heartbeat તપાસવામાં આવે છે. પરિસ્થિતિ પ્રમાણે Blood Tests, Urine Test અથવા અન્ય તપાસ પણ કરવામાં આવી શકે છે. ખૂબ શરૂઆતની Pregnancyમાં પ્રથમ Ultrasoundથી સ્પષ્ટ માહિતી ન મળે તો થોડા સમય પછી Repeat Scan કરવાની જરૂર પડી શકે છે.
Threatened Abortionમાં Bleeding હોવાને કારણે Miscarriageનું જોખમ સામાન્ય Pregnancyની સરખામણીએ વધી શકે છે, પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે Pregnancy ચોક્કસપણે ખતમ થઈ જશે. જો Ultrasoundમાં Pregnancy સામાન્ય રીતે આગળ વધી રહી હોય અને Fetal Heartbeat હાજર હોય, તો ઘણા કિસ્સામાં Pregnancy આગળ ચાલુ રહે છે. તેથી શરૂઆતમાં યોગ્ય Diagnosis, Follow-up અને Symptomsનું Monitoring મહત્વપૂર્ણ બને છે.
Pregnancy દરમિયાન Bleeding થવાથી Miscarriageનું જોખમ વધી શકે છે, પરંતુ દરેક Bleeding Miscarriageમાં પરિણમે એવું નથી. જોખમ વ્યક્તિની Pregnancyની સ્થિતિ, Bleedingની માત્રા, Pain અને Ultrasoundમાં જોવા મળતી સ્થિતિ જેવા પરિબળો પર આધાર રાખે છે. તેથી Bleeding થયા બાદ પોતે કોઈ નિષ્કર્ષ કાઢવાને બદલે Doctor દ્વારા તપાસ કરાવવી જરૂરી છે.
Threatened Abortion પછી Pregnancyની સ્થિતિ જાણવા માટે Doctor જરૂરિયાત પ્રમાણે Follow-up અથવા Repeat Ultrasoundની સલાહ આપી શકે છે. જો Bleeding વધે, લાંબો સમય ચાલુ રહે અથવા નવા Symptoms જોવા મળે તો ફરી Medical Assessment જરૂરી બની શકે છે. જો Bleeding બંધ થઈ જાય અને Pregnancy સામાન્ય હોય તો Doctorની સલાહ મુજબ Routine Antenatal Care ચાલુ રાખવામાં આવે છે.
Ultrasound દ્વારા Fetal Heartbeat, Pregnancyની Growth અને ગર્ભાશયમાં Pregnancyની સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે છે. ખૂબ શરૂઆતની Pregnancyમાં Heartbeat અથવા Growth સ્પષ્ટ ન દેખાય તો તેનો અર્થ તરત જ Pregnancyમાં સમસ્યા છે એવું માનવું યોગ્ય નથી; Pregnancyના સમયગાળા પ્રમાણે Repeat Ultrasoundની જરૂર પડી શકે છે.
Threatened Abortionની સારવાર તેના કારણ અને Pregnancyની સ્થિતિ પ્રમાણે નક્કી થાય છે. જો તપાસમાં Pregnancy સામાન્ય રીતે ચાલુ હોય તો ઘણીવાર Observation, Follow-up અને Symptomsનું Monitoring કરવામાં આવે છે. Doctor જરૂરિયાત મુજબ Physical Activity ઘટાડવાની અથવા થોડા સમય માટે Sexual Activity ટાળવાની સલાહ આપી શકે છે. કેટલીક મહિલાઓમાં, ખાસ કરીને અગાઉ Miscarriageનો ઇતિહાસ હોય અને હાલની Pregnancyમાં Bleeding હોય, Doctor Vaginal Micronised Progesteroneની સારવારની ભલામણ કરી શકે છે; આ દવા દરેક મહિલાને જરૂરી હોય એવું નથી.
Threatened Abortion દરમિયાન પોતાની રીતે કોઈ સારવાર શરૂ કરવાને બદલે Doctorની સલાહનું પાલન કરવું મહત્વપૂર્ણ છે. Bleedingની માત્રા અને Painમાં થતા ફેરફારો પર ધ્યાન રાખવું, Follow-up માટે જણાવેલી તારીખે તપાસ કરાવવી અને Doctor દ્વારા આપવામાં આવેલી Medicines હોય તો તે સૂચના મુજબ લેવી જોઈએ. જો Symptomsમાં અચાનક વધારો થાય તો તરત Medical Help લેવી જરૂરી છે.
Threatened Abortion પછી Doctor દ્વારા જણાવેલા Follow-up સમયપત્રકનું પાલન કરવું જરૂરી છે. જરૂરિયાત મુજબ Repeat Ultrasound અથવા અન્ય તપાસ દ્વારા Pregnancyની Growth અને Fetal Heartbeatનું Monitoring કરવામાં આવે છે. ખાસ કરીને શરૂઆતની Pregnancyમાં પ્રથમ Scanથી સંપૂર્ણ માહિતી ન મળે તો Follow-up Scan મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
Bleeding દરમિયાન Strenuous Exercise અથવા ભારે શારીરિક મહેનત અંગે Doctorની સલાહ લેવી જોઈએ. કેટલીક Medical Facilities Bleeding ચાલુ હોય ત્યારે ભારે Exercise ટાળવાની સલાહ આપે છે, જ્યારે વ્યક્તિની સ્થિતિ પ્રમાણે Activity અંગે અલગ સૂચના હોઈ શકે છે. તેથી સંપૂર્ણ Bed Rest પોતાની રીતે શરૂ કરવાને બદલે Doctorની ચોક્કસ સલાહનું પાલન કરવું વધુ યોગ્ય છે.
Pregnancy દરમિયાન Bleeding થાય ત્યારે પોતાની રીતે Painkillers, Hormonal Medicines અથવા અન્ય દવાઓ લેવી યોગ્ય નથી. ખાસ કરીને Progesterone જેવી દવા જરૂરી છે કે નહીં અને તેની Dose કેટલી હોવી જોઈએ તે Doctor Pregnancyની સ્થિતિ અને Medical Historyના આધારે નક્કી કરે છે. અગાઉથી કોઈ Medicine ચાલુ હોય તો તેને પણ પોતાની રીતે બંધ કે ચાલુ ન કરવી.
Bleedingનું પ્રમાણ, રંગ, Blood Clots આવે છે કે નહીં અને Pain વધે છે કે ઘટે છે તે ધ્યાનમાં રાખવું ઉપયોગી છે. Bleeding વધી જાય, ભારે પેટનો દુખાવો થાય, ચક્કર આવે અથવા અસ્વસ્થતા વધે તો રાહ ન જોવી અને તાત્કાલિક Medical Assessment કરાવવું જોઈએ.
Pregnancy દરમિયાન ભારે Bleeding, ખૂબ તીવ્ર પેટનો દુખાવો, ખભામાં દુખાવો, ચક્કર આવવા, બેભાન થવું અથવા ખૂબ નબળાઈ અનુભવાય તો તાત્કાલિક તબીબી મદદ લેવી જરૂરી છે. ભારે Bleeding અથવા ગંભીર Pain જેવી સ્થિતિમાં Ectopic Pregnancy સહિતની ગંભીર સમસ્યાઓને દૂર કરવા માટે તાત્કાલિક તપાસ જરૂરી બની શકે છે.
એક સામાન્ય ગેરસમજ એ છે કે Pregnancyમાં Bleeding થાય એટલે Miscarriage ચોક્કસ થશે. હકીકતમાં Threatened Abortionમાં Bleeding હોવા છતાં Pregnancy ચાલુ રહી શકે છે અને ઘણા કિસ્સામાં Healthy Pregnancy આગળ વધી શકે છે. બીજી ગેરસમજ એ છે કે દરેક Bleedingનું કારણ એક જ હોય છે; વાસ્તવમાં Implantation, Cervical Changes, Infection, Blood Clot, Miscarriage અથવા Ectopic Pregnancy સહિત વિવિધ કારણો હોઈ શકે છે. તેથી Symptomsના આધારે જાતે Diagnosis કરવાને બદલે Medical Evaluation કરાવવી જરૂરી છે.