PCOS ର କାରଣ: PCOS କାହିଁକି ହୁଏ? ମୁଖ୍ୟ କାରଣ, ବିପଦ କାରକ ଏବଂ ଏହାକୁ କିପରି ପ୍ରତିରୋଧ କରିବେ

ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କଥା

ପଲିସିଷ୍ଟିକ ଓଭେରି ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ୍ (PCOS) ହେଉଛି ସବୁଠୁ ସାଧାରଣ ଏଣ୍ଡୋକ୍ରାଇନ୍ (ହର୍ମୋନ ଗ୍ରନ୍ଥି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ) ରୋଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଯଦି ଆପଣଙ୍କୁ PCOS ରହିଛି, ତେବେ ତାହାର ଅର୍ଥ ଆପଣଙ୍କ ଡିମ୍ବାଶୟ (ovaries) ‘ଆଣ୍ଡ୍ରୋଜେନ୍’ ନାମକ ସେକ୍ସ ହର୍ମୋନ୍ ଅତ୍ୟଧିକ ପରିମାଣରେ ଉତ୍ପାଦନ କରେ, ଯାହା ଶରୀରର ସାଧାରଣ ପ୍ରଜନନ ହର୍ମୋନ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ ବିଘ୍ନିତ କରିଦିଏ। ଏହି କାରଣରୁ PCOS ଥିବା ମହିଳାଙ୍କର ମାସିକ ଚକ୍ର ଅନିୟମିତ ହୁଏ, ପିରିଅଡ୍ ମିସ୍ ହୋଇପାରେ ଏବଂ ଅଣ୍ଡୋତ୍ସର୍ଗ (ovulation) କେବେ ହେବ ତାହା ଅନିଶ୍ଚିତ ରହିଥାଏ। ଏତେ ସାଧାରଣ ଅବସ୍ଥା ହେଲେ ମଧ୍ୟ PCOS ର କାରଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସ୍ପଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ଅନେକ ମହିଳା ପଚାରନ୍ତି PCOS କାହିଁକି ହୁଏ? PCOS କି ବନ୍ଧ୍ୟାତ୍ଵର କାରଣ ହୋଇପାରେ? ମହିଳାଙ୍କ ମାସ୍ଟରବେସନ୍ କରିବା ଦ୍ୱାରା PCOS ହୁଏ କି? ଏହି ଗାଇଡ୍‌ରେ ଆମେ PCOS ବିଷୟରେ ସରଳ ଭାଷାରେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଆଧାରରେ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଧାରଣା ଦେବା ସହିତ କିଛି ଭ୍ରାନ୍ତି ଏବଂ ଭୁଲ ସୂଚନାକୁ ସହଜ ଭାବରେ ସଫା କରିବୁ ଏବଂ ଚିକିତ୍ସା ଓ ଜୀବନଶୈଳୀ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବୁ।

PCOS ର ପ୍ରାଥମିକ କାରଣଗୁଡ଼ିକ

ପ୍ରତ୍ୟେକ କାରଣକୁ ଆଲୋଚନା କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଏହା ବୁଝିବା ଜରୁରୀ ଯେ ପଲିସିଷ୍ଟିକ ଓଭେରିଆନ୍ ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ୍ (PCOS) କେବଳ ଗୋଟିଏ କାରଣରୁ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହା ସାଧାରଣତଃ ହର୍ମୋନ, ବଂଶଗତ ଗୁଣ (genetics) ଏବଂ ଜୀବନଶୈଳୀ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅନେକ ତତ୍ତ୍ୱ ମିଶି ଗଢ଼ିଉଠେ।

1) ହର୍ମୋନ ଅସନ୍ତୁଳନ

ସାଧାରଣ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଣ୍ଡୋତ୍ସର୍ଗ (ovulation) ଠିକ୍‌ଭାବେ ହେବାକୁ ଦୁଇଟି ହର୍ମୋନ LH (ଲ୍ୟୁଟିନାଇଜିଂ ହର୍ମୋନ) ଏବଂ FSH (ଫଲିକଲ୍-ଷ୍ଟିମୁଲେଟିଂ ହର୍ମୋନ) ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ନେଇଥାଏ। PCOS ରେ ଅନେକ ସମୟରେ LH ତୁଳନାରେ FSH କମ୍ ହୋଇଯାଏ, କିମ୍ବା LH ଅଧିକ ଥାଏ। ଏହି ଅସନ୍ତୁଳନ ଯୋଗୁଁ ଡିମ୍ବାଣୁ (egg) ଠିକ୍‌ଭାବେ ବିକାଶ ପାଏ ନାହିଁ କିମ୍ବା ବାହାରି ଆସି ପାରେ ନାହିଁ। ଫଳରେ ଡିମ୍ବାଶୟରେ ଛୋଟ-ଛୋଟ ସିଷ୍ଟ ଭଳି ଥଳୀ ଗଠନ ହୋଇପାରେ। ସେଥିପାଇଁ PCOS ର ପ୍ରଥମ ଲକ୍ଷଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ହେଲା, ପିରିଅଡ୍ ଅନିୟମିତ ହେବା କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନ ହେବା। ବ୍ଲଡ୍ ଟେଷ୍ଟରେ ଅନେକ ସମୟ LH ବଢ଼ିଥିବା କିମ୍ବା ଆଣ୍ଡ୍ରୋଜେନ୍ ସ୍ତର ଉଚ୍ଚ ଥିବା ଦେଖାଯାଏ।

2) ଇନସୁଲିନ୍ ରେସିଷ୍ଟାନ୍ସ

ଇନସୁଲିନ୍ ହେଉଛି ରକ୍ତରେ ଶର୍କରା (blood sugar) ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ହର୍ମୋନ। PCOS ଥିବା ଅନେକ ମହିଳାଙ୍କ ଶରୀର ଇନସୁଲିନ୍‌କୁ ଠିକ୍‌ଭାବେ “ରିସ୍ପନ୍ସ” କରେ ନାହିଁ ଏହାକୁ ଇନସୁଲିନ୍ ରେସିଷ୍ଟାନ୍ସ କୁହାଯାଏ। ତେଣୁ ଶରୀର ଅଧିକ ଇନସୁଲିନ୍ ତିଆରି କରେ। ଏହି ଅଧିକ ଇନସୁଲିନ୍ ପୁନର୍ବାର ଡିମ୍ବାଶୟକୁ ଅଧିକ ଆଣ୍ଡ୍ରୋଜେନ୍ (male hormones) ବନାଇବାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ। ଫଳରେ ପିରିଅଡ୍ ଆଉ ଅଧିକ ଅନିୟମିତ ହୁଏ, ଓଜନ ବଢ଼ିପାରେ ଏବଂ ଟାଇପ୍-2 ଡାଇବେଟିସ୍ ବିପଦ ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିଯାଏ। କେତେକ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ଇନସୁଲିନ୍ ରେସିଷ୍ଟାନ୍ସ PCOS ର ଇନଫର୍ଟିଲିଟି (ବନ୍ଧ୍ୟାତ୍ଵ) ସହ ଜଡିତ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ପଥ ହୋଇପାରେ।

3) ଆଣ୍ଡ୍ରୋଜେନ୍ ଅଧିକ ହେବା

ମହିଳାଙ୍କ ଶରୀରରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଵାଭାବିକ ଭାବରେ କିଛି ଆଣ୍ଡ୍ରୋଜେନ୍ ଥାଏ। କିନ୍ତୁ PCOS ରେ ଯଦି ଏହାର ପରିମାଣ ବହୁତ ବଢ଼ିଯାଏ, ତେବେ ଅଣ୍ଡୋତ୍ସର୍ଗ ଠିକ୍‌ଭାବେ ହେବାରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏଥିପାଇଁ ଅଣ୍ଡୋତ୍ସର୍ଗ ବନ୍ଦ ହୋଇପାରେ (anovulation) ଏବଂ ବ୍ରଣ, ମୁହଁ/ଶରୀରରେ ଅଧିକ କେଶ (hirsutism), ମୁଣ୍ଡର କେଶ ପତଳା ହେବା କିମ୍ବା କେଶ ଝଡିବା ଭଳି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ। “PCOS କି ବନ୍ଧ୍ୟାତ୍ୱ କରାଏ?” ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ “ହଁ”, କାରଣ ଅଣ୍ଡୋତ୍ସର୍ଗ ଠିକ୍‌ ନ ହେଲେ ଗର୍ଭଧାରଣ କଠିନ ହୋଇଯାଏ।

4) କମ୍ ମାପର ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ପ୍ରଦାହ ବା କ୍ରୋନିକ୍ ଇନଫ୍ଲାମେସନ୍

PCOS ଥିବା ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ସମୟ ଧରି “ଲୋ-ଗ୍ରେଡ୍” (low-grade) ଅର୍ଥାତ୍ କମ୍ ମାପର କିନ୍ତୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ରହୁଥିବା ଇନଫ୍ଲାମେସନ୍ ଦେଖାଯାଏ। ଏହା ଇନସୁଲିନ୍ ରେସିଷ୍ଟାନ୍ସକୁ ଆଉ ବଢ଼ାଇପାରେ ଏବଂ ଡିମ୍ବାଶୟକୁ ଆଉ ଅଧିକ ଆଣ୍ଡ୍ରୋଜେନ୍ ବନାଇବାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିପାରେ। ଫଳରେ ଅଧିକ କ୍ଲାନ୍ତି, କିଛି ଚର୍ମ ସମସ୍ୟା, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମେଟାବୋଲିକ୍ ସମସ୍ୟା ହୋଇପାରେ।

5) ବଂଶଗତ କାରଣ

PCOS ରେ ବଂଶଗତ ପ୍ରଭାବ ମଧ୍ୟ ରହିଥାଏ। ଯଦି ପରିବାରରେ କାହାକୁ PCOS ଥିଲା, ଡାଇବେଟିସ୍ ଅଛି, କିମ୍ବା ପିରିଅଡ୍ ଅନିୟମିତ ହେବାର ଇତିହାସ ରହିଛି ତେବେ ଏହି ସମସ୍ୟା ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ବଢ଼ିପାରେ। ତଥାପି କେବଳ ବଂଶଗତ (genetics) ଦ୍ୱାରା ସବୁକିଛି ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ ନାହିଁ ଅନେକ ସମୟ ପରିବେଶ ଏବଂ ଜୀବନଶୈଳୀଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରେରଣା ଭାବରେ କାମ କରି PCOS କୁ ପ୍ରକାଶ କରିପାରେ।

ଆହୁରି ପଢନ୍ତୁ: PCOS ର ପ୍ରକାରଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ?

ଏହି କାରଣଗୁଡ଼ିକ ଛଡ଼ା ମଧ୍ୟ PCOS ହୋଇପାରେ କି?

ହଁ, ହୋଇପାରେ। ଯେଉଁ ମହିଳାମାନେ ସ୍ଥୂଳକାୟ (obese) ନୁହନ୍ତି, ଇନସୁଲିନ୍ ରେସିଷ୍ଟାନ୍ସ ନାହିଁ କିମ୍ବା ପରିବାରରେ PCOS ର କୌଣସି ଇତିହାସ ନାହିଁ ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ PCOS ହୋଇପାରେ।

କେତେକ ପତଳା ଶରୀର ବିଶିଷ୍ଟ ମହିଳାଙ୍କର PCOS ଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ଭାବେ କେବଳ ପିରିଅଡ୍ ଅନିୟମିତ ହେବା ଏବଂ ହର୍ମୋନାଲ୍ ଅସନ୍ତୁଳନ ଦେଖାଯାଏ। ଏମିତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସାଧାରଣ ରିସ୍କ ଫ୍ୟାକ୍ଟର୍ ଯେପରିକି ଅଧିକ ଓଜନ, ଇନସୁଲିନ୍ ରେସିଷ୍ଟାନ୍ସ, କିମ୍ବା ପାରିବାରିକ ଇତିହାସ ସବୁବେଳେ ରହିନଥାଏ।

ଏହି ଭିନ୍ନତା ଆମକୁ ଏହା ମଧ୍ୟ ବୁଝାଏ ଯେ PCOS ଗୋଟିଏ ଧାରାବାହିକ ରୋଗ ନୁହେଁ ଏହା ଏକ ବିବିଧ ବା ହେଟେରୋଜିନିଅସ୍ ଅବସ୍ଥା, ଯାହାର କାରଣ ଏବଂ ଲକ୍ଷଣ ମହିଳା ଭିତ୍ତିକରେ ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ। ଏଥିପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମହିଳା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଶରୀର, ଲକ୍ଷଣ, ଏବଂ ଟେଷ୍ଟ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ (personalised) ମେଡିକାଲ୍ ମ୍ୟାନେଜମେଣ୍ଟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ।

ଚିକିତ୍ସା ନ ହେଲେ PCOS ଦୀର୍ଘକାଳରେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକୁ କିପରି ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ

PCOS କେବଳ ପ୍ରଜନନ (reproductive) ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମସ୍ୟା ନୁହେଁ। ଯଦି ଏହାକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଚିକିତ୍ସା ନ କରାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ଶରୀରର ମେଟାବୋଲିଜମ୍, ହର୍ମୋନ ସନ୍ତୁଳନ ଏବଂ ହୃଦୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଉପରେ ଗମ୍ଭୀର ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରେ। ତେଣୁ PCOS କାହିଁକି ହୁଏ ତାହା ବୁଝିବା ଏବଂ ସମୟରେ ମ୍ୟାନେଜ୍ କରିବା ମହିଳାଙ୍କ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ।

ଚିକିତ୍ସା ନ ହେଲେ PCOS ର ବିପଦ :

1) ବନ୍ଧ୍ୟାତ୍ୱ (Infertility): PCOSରେ ଅନେକ ସମୟ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ଅଣ୍ଡୋତ୍ସର୍ଗ ଠିକ୍‌ଭାବେ ହୁଏ ନାହିଁ (chronic anovulation)। ଏହି କାରଣରୁ ଗର୍ଭଧାରଣ କଷ୍ଟକର ହୋଇଯାଏ। ଅନେକ ମହିଳା ଗର୍ଭଧାରଣ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ସମୟରେ ପ୍ରଥମେ ଜାଣିପାରନ୍ତି ଯେ ସେମାନଙ୍କୁ PCOS ଅଛି।

2) ଟାଇପ୍-2 ଡାଇବେଟିସ୍ (Type 2 Diabetes): ଇନସୁଲିନ୍ ରେସିଷ୍ଟାନ୍ସ PCOS ର ମୁଖ୍ୟ ମୂଳ କାରଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଯଦି ଏହାକୁ ମ୍ୟାନେଜ୍ ନ କରାଯାଏ, ତେବେ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରିଡାଇବେଟିସ୍ ହୋଇପାରେ ଏବଂ ସମୟ ସହ ଟାଇପ୍-2 ଡାଇବେଟିସ୍‌ର ବିପଦ ଅଧିକ ବଢ଼ିଯାଏ।

3) ଗର୍ଭାଶୟ ଭିତର ଆବରଣ ଅତିବୃଦ୍ଧି ଏବଂ କର୍କଟ ରୋଗର ବିପଦ (Endometrial Hyperplasia and Cancer): PCOS ଥିଲେ ପିରିଅଡ୍ ଅନିୟମିତ ହେବା ଏକ ସାଧାରଣ ଘଟଣା। ପିରିଅଡ୍ ଠିକ୍‌ଭାବେ ନ ହେଲେ ଗର୍ଭାଶୟର ଭିତର ଆବରଣ (uterine lining) ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଏଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍‌ର ପ୍ରଭାବରେ ରହିପାରେ (unopposed estrogen)। ଏହା ଦୀର୍ଘକାଳରେ ଗର୍ଭାଶୟ ଭିତର ଆବରଣ ଅତିବୃଦ୍ଧି ବା ଏଣ୍ଡୋମେଟ୍ରିଆଲ୍ ହାଇପରପ୍ଲାସିଆ ଏବଂ କେତେକ ମାମଲାରେ କ୍ୟାନ୍ସର ରୋଗର ବିପଦ ବଢ଼ାଇପାରେ।

4) ହୃଦରୋଗ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିପଦ (Cardiovascular Risks): PCOS ଥିବା ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ (hypertension), ରକ୍ତରେ ଚର୍ବିର ଅସମତୁଳନ (dyslipidemia), ଏବଂ ଦୀର୍ଘକାଳରେ ହୃଦୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟାର ବିପଦ ତୁଳନାମୂଳକ ଭାବେ ଅଧିକ ଥାଏ।

ସମୟରେ ଚିହ୍ନଟ ଏବଂ ଚିକିତ୍ସାର ଗୁରୁତ୍ୱ

PCOS କୁ ଯେତେ ଶୀଘ୍ର ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇପାରିବ, ମହିଳାମାନେ ସେତେ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ଜୀବନଶୈଳୀରେ ଆବଶ୍ୟକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିପାରିବେ ଯେପରିକି ପୋଷଣ ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟାଭ୍ୟାସ, ନିୟମିତ ବ୍ୟାୟାମ, ଓଜନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏବଂ ଡାକ୍ତରୀ ଚିକିତ୍ସା। ଏହା ହର୍ମୋନ ସନ୍ତୁଳନ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରିବା ସହିତ ପ୍ରଜନନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ (ଯେପରିକି ନିୟମିତ ପିରିଅଡ୍ ଓ ଗର୍ଭଧାରଣ) ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସହାୟକ ହୁଏ।

ନିରନ୍ତର ନିରୀକ୍ଷଣ ଏବଂ ଯତ୍ନ

PCOS ଏକ ବହୁ-ପ୍ରଣାଳୀ ବିଶିତ ଅବସ୍ଥା ହେଉଥିବାରୁ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଡାକ୍ତର ନୁହେଁ, ଗାଇନିକୋଲୋଜିଷ୍ଟ, ଏଣ୍ଡୋକ୍ରାଇନୋଲୋଜିଷ୍ଟ ଏବଂ ନ୍ୟୁଟ୍ରିସନିଷ୍ଟଙ୍କ ସହ ନିରନ୍ତର ସହଯୋଗ ଦରକାର ହୋଇପାରେ। ଏକାଧିକ ବିଭାଗର ମିଶ୍ରିତ ପଦ୍ଧତି (multidisciplinary) ଅନୁସରଣ କଲେ ବିପଦ କମେ ଏବଂ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଭଲ ଭାବରେ ରକ୍ଷା ହୋଇପାରେ।

PCOS ମ୍ୟାନେଜ୍ କରିବା କେବଳ ପ୍ରଜନନ କ୍ଷମତା ପାଇଁ ନୁହେଁ ଏହା ଆପଣଙ୍କ ଭବିଷ୍ୟତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଜରୁରୀ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ

ମହିଳାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଆଣ୍ଡ୍ରୋଜେନ୍ ବଢ଼ିଯିବା, ଇନସୁଲିନ୍ ରେସିଷ୍ଟାନ୍ସ, ହର୍ମୋନାଲ୍ ଅସନ୍ତୁଳନ, ବଂଶଗତ ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ଜୀବନଶୈଳୀ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କିଛି ଅଭ୍ୟାସ ଏସବୁ PCOS ର ଏକାଧିକ (multifactorial) କାରଣ ଭାବେ କାମ କରିପାରେ। PCOS ପ୍ରଜନନ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକୁ ଗମ୍ଭୀର ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ। PCOS ଥିଲେ ବନ୍ଧ୍ୟାତ୍ୱ ସାଧାରଣ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଚିକିତ୍ସା ନ ହେଲେ ଗର୍ଭଧାରଣ କଷ୍ଟକର ହୋଇପାରେ। ଭଲ କଥା ହେଲା ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନର ପ୍ରଗତି, ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନଶୈଳୀର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ଡାଏଟ୍ ମ୍ୟାନେଜମେଣ୍ଟ ସହ PCOS ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଫର୍ଟିଲିଟି ଟ୍ରିଟମେଣ୍ଟ ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇପାରେ।

ଇନ୍ଦିରା IVF ସେଣ୍ଟରରେ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଡାକ୍ତରମାନେ PCOS କାରଣରୁ ବନ୍ଧ୍ୟାତ୍ୱ ସମସ୍ୟା ଥିବା ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଯୋଜନା ଏବଂ ଆଧୁନିକ ପ୍ରଜନନ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଆଧାରିତ ଚିକିତ୍ସା ଦେଇ ସେମାନଙ୍କର ପିତାମାତା ହେବାର ଇଚ୍ଛାକୁ ସହଯୋଗ କରନ୍ତି।

ଆହୁରି ପଢନ୍ତୁ: PCOD ବନାମ PCOS