ଇନ୍ ଭିଟ୍ରୋ ଫର୍ଟିଲାଇଜେସନ୍ (IVF) ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦକ୍ଷେପ ହେଉଛି ଭ୍ରୂଣ ସ୍ଥାନାନ୍ତର (Embryo Transfer), ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ସଫଳ ପ୍ରତିରୋପଣର ଆଶା ନେଇ ଭ୍ରୂଣକୁ ଅତି ସାବଧାନତାର ସହ ଜରାୟୁ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ପରେ ଦମ୍ପତିଙ୍କ ପାଇଁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏକ ଭାବପ୍ରବଣତାପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତୀକ୍ଷାର ସମୟ, ଯେଉଁଥିରେ ସେମାନେ ଭ୍ରୂଣ ପ୍ରତିରୋପଣର ସୂଚନା ଦେଉଥିବା ସଙ୍କେତଗୁଡ଼ିକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି। ଏହି ଅନୁଭୂତି ବ୍ୟକ୍ତି ବିଶେଷଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ; ତଥାପି, ଭ୍ରୂଣ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ପରେ କେତେକ ସକାରାତ୍ମକ ସଙ୍କେତ ରହିଛି ଯାହା ଏକ ସଫଳ ପ୍ରତିରୋପଣର ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ।
ଦୟାକରି ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ ଯେ, ଆମେ ଆଲୋଚନା କରିବାକୁ ଯାଉଥିବା ଏହି ସକାରାତ୍ମକ ସଙ୍କେତଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ ଏବଂ କେବଳ ରକ୍ତ କିମ୍ବା ମୁତ୍ର ପରୀକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଗର୍ଭଧାରଣ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇପାରିବ। ଏହାକୁ ମନେ ରଖି, ଆସନ୍ତୁ ସଫଳତାର ସୂଚନା ଦେଉଥିବା ସେହି ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା।
ଥରେ ଭ୍ରୂଣ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ହୋଇସାରିବା ପରେ, ଆପଣଙ୍କ ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିରୋପଣକୁ ସହାୟତା କରୁଥିବା ଏକ ଜଟିଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ। ସ୍ଥାନାନ୍ତର ପରେ ଭ୍ରୂଣ ତତ୍କାଳ ନିଜର ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରେ ଏବଂ ଜରାୟୁ ମଧ୍ୟରେ ଭାସମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ରହି ଶେଷରେ ଜରାୟୁର ଆସ୍ତରଣ (Uterine Lining) ସହିତ ନିଜକୁ ସଂଲଗ୍ନ କରିଥାଏ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ବନ୍ଧନ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଶରୀର ଭ୍ରୂଣର ବିକାଶ ପାଇଁ ଗର୍ଭକାଳୀନ ହରମୋନ୍ଗୁଡ଼ିକର କ୍ଷରଣ ଆରମ୍ଭ କରିଥାଏ।
ଏହାପରେ ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି ଆଗକୁ ବଢ଼େ। ଭ୍ରୂଣର ସଂଲଗ୍ନତା ହେଉଛି ଏହାର ପ୍ରାରମ୍ଭ। ଏହାପରେ hCG ସ୍ତର କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ପରିଣାମସ୍ୱରୂପ, ଏଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍ (Estrogen) ଏବଂ ପ୍ରୋଜେଷ୍ଟେରନ୍ (Progesterone) ଏହି ଭିତ୍ତିଭୂମିକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ମିଳିତ ଭାବେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାନ୍ତି।
ଏହା ମଧ୍ୟ ପଢନ୍ତୁ : PCOS ର କାରଣ କ’ଣ?
ସାମାନ୍ୟ ରକ୍ତସ୍ରାବ କିମ୍ବା ପ୍ରତିରୋପଣ ଜନିତ ରକ୍ତସ୍ରାବ ହେଉଛି ଭ୍ରୂଣ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ପରବର୍ତ୍ତୀ ସର୍ବପ୍ରଥମ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ। ଯେହେତୁ ଭ୍ରୂଣ ନିଜକୁ ଜରାୟୁର ଆସ୍ତରଣ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ କରିଥାଏ, ତେଣୁ ସାମାନ୍ୟ ରକ୍ତ ଦେଖାଯିବା ଏକ ସକାରାତ୍ମକ ସଙ୍କେତ। ପ୍ରତିରୋପଣ ଜନିତ ରକ୍ତସ୍ରାବ ବିଷୟରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଏତିକି ଜାଣିବା ଆବଶ୍ୟକ:
ଭ୍ରୂଣ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ପରେ ପେଟର ନିମ୍ନ ଭାଗରେ ସାମାନ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହେବା ସ୍ୱାଭାବିକ। ତଥାପି, ଏହା ମାସିକ ଋତୁସ୍ରାବ ଜନିତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ପରି ନୁହେଁ। ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ ହୁଏ ଏବଂ ପେଟର ନିମ୍ନ ଭାଗରେ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ। ହରମୋନ୍ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ଜରାୟୁ ଆସ୍ତରଣର ସମ୍ପ୍ରସାରଣ ଯୋଗୁଁ ଏହା ଘଟିଥାଏ। ଯେହେତୁ ଏହା ସାମୟିକ, ତେଣୁ ଏହା ଆପଣଙ୍କ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପରି ଗୁରୁତର ନୁହେଁ।
ଭ୍ରୂଣ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ଯୋଗୁଁ ଶରୀରରେ ହରମୋନ୍ର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟେ, ଯାହା hCG ଏବଂ ପ୍ରୋଜେଷ୍ଟେରନ୍ ସ୍ତରକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଥାଏ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କ ସ୍ତନ ଫୁଲିବା ସହ କୋମଳ ଏବଂ ଭାରୀ ଅନୁଭବ ହୋଇପାରେ। ପ୍ରତିରୋପଣର କିଛି ଦିନ ପରେ ହିଁ ଏହି କୋମଳତା ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ।
ପ୍ରୋଜେଷ୍ଟେରନ୍ ସ୍ତର ବୃଦ୍ଧି ପାଇବା ଦ୍ୱାରା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ସ୍ନାୟୁ ପ୍ରଣାଳୀ ଉପରେ ଏକ ପ୍ରକାର ଶାନ୍ତକାରୀ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିଥାଏ, ଯାହାଫଳରେ ଶରୀରରେ କ୍ଳାନ୍ତି ଅନୁଭବ ହୁଏ।
ହରମୋନ୍ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଯୋଗୁଁ ଅନ୍ତ୍ରର ଗତିଶୀଳତା (Peristalsis) ହ୍ରାସ ପାଏ, ଯାହା ପେଟ ଫାମ୍ପିବା ଏବଂ କୋଷ୍ଠକାଠିନ୍ୟ ପରି ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ।
ପ୍ରତିରୋପଣ ପରେ ପ୍ରୋଜେଷ୍ଟେରନ୍ର କ୍ରମାଗତ କ୍ଷରଣ ଯୋଗୁଁ ଶରୀରର ମୌଳିକ ତାପମାତ୍ରା ସାମାନ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ।
ଏକ ଗର୍ଭଧାରଣ ପରୀକ୍ଷା ଆପଣଙ୍କୁ ସବୁଠାରୁ ନିଶ୍ଚିତ ସଙ୍କେତ ପ୍ରଦାନ କରିବ। ସ୍ଥାନାନ୍ତରର ପ୍ରାୟ 9 ରୁ 14 ଦିନ ପରେ ଘରୋଇ ପରୀକ୍ଷା କିଟ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଆପଣ ଏକ ସଠିକ୍ ଫଳାଫଳ ପାଇପାରିବେ।
ଭ୍ରୂଣ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ପରେ, ଅନେକ ଦମ୍ପତି ଗର୍ଭଧାରଣର ସେହି କ୍ଷୁଦ୍ର ସଙ୍କେତଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଜିବା ଆରମ୍ଭ କରିଦିଅନ୍ତି। ସାଧାରଣତଃ, ପ୍ରତିରୋପଣର 6 ରୁ 12 ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥାଏ। ପ୍ରୋଜେଷ୍ଟେରନ୍ ଏବଂ hCG ପରି ହରମୋନ୍ଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦାୟୀ। ତଥାପି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଶରୀରର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ। କେହି କେହି ଏହାକୁ ଅଧିକ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ତ କେହି ଆଦୌ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ଉଭୟ ସ୍ଥିତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱାଭାବିକ।
ଏହା ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ: IUI ନା IVF
ଆମେ ବୁଝିପାରୁଛୁ ଯେ ଭ୍ରୂଣ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ପରେ କୌଣସି ସକାରାତ୍ମକ ସଙ୍କେତ ନ ଦେଖିଲେ ଚିନ୍ତା ହେବା ସ୍ୱାଭାବିକ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଆପଣ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁଭବ କରିପାରୁ ନାହାନ୍ତି, ତେବେ ବ୍ୟସ୍ତ ହୁଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କର ଆଇଭିଏଫ୍ (IVF) ଯାତ୍ରା ଏବେ ମଧ୍ୟ ସଫଳତାର ସହ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥାଇପାରେ। ଅନେକ ମହିଳା କୌଣସି ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଲକ୍ଷଣ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରତିରୋପଣ ସଫଳ ହୋଇଥାଏ।
ଭ୍ରୂଣ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ପରେ ଗର୍ଭଧାରଣର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ଅନୁଭବ କରିବା ହରମୋନ୍, ଭ୍ରୂଣର ପ୍ରକାର ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଶରୀରର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପରି ଅନେକ କାରକ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ବେଳେବେଳେ, ପ୍ରତୀକ୍ଷା ସମୟର ମାନସିକ ଚାପ ଯୋଗୁଁ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଜଣାପଡ଼େ ନାହିଁ।
ଗର୍ଭଧାରଣ ନିଶ୍ଚିତ କରିବାର ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ ହେଉଛି ଚିକିତ୍ସା ପରୀକ୍ଷା। ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ରକ୍ତ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ଯାହା hCG ସ୍ତର ମାପ କରିଥାଏ। ସ୍ଥାନାନ୍ତରର 9 ରୁ 14 ଦିନ ପରେ ଆପଣ ଏହି ପରୀକ୍ଷା କରିପାରିବେ। ଏହି ପ୍ରତୀକ୍ଷା ସମୟରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟବାନ ରୁହନ୍ତୁ, ମାନସିକ ଚାପ କମାନ୍ତୁ ଏବଂ ନିଜର ଯତ୍ନ ନେବା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ।
ଆପଣଙ୍କ ଶରୀରରେ ହେଉଥିବା ଦୈନନ୍ଦିନ ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ପୁସ୍ତିକାରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ। ଏଥିରେ କ୍ଳାନ୍ତି, ପେଟ ବ୍ୟଥା, ରକ୍ତସ୍ରାବ କିମ୍ବା ସ୍ତନର କୋମଳତା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇପାରେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ସାମାନ୍ୟ ଅନୁଭୂତିକୁ ଅଧିକ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ତଥାପି, କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଏହି ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଶରୀରର ସୂକ୍ଷ୍ମ ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଝିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ ମିଳିଥାଏ।
ଅତି ଶୀଘ୍ର କରାଯାଇଥିବା ପରୀକ୍ଷା ବାସ୍ତବ ସ୍ଥିତିକୁ ଦର୍ଶାଇ ନପାରେ। ତେଣୁ 10–14 ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଯାହାଫଳରେ ଆପଣ ଫଳାଫଳ ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିପାରିବେ।
ଏହି ସମୟଟି ମାନସିକ ସ୍ତରରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାବପ୍ରବଣ ହୋଇପାରେ। ନିଜର ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦିଅନ୍ତୁ, ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନିଦ୍ରା ଯାଆନ୍ତୁ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ରହିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ଯାହା ଆପଣଙ୍କୁ ନିଜ ଶରୀର ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ ରଖିବାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ।
ଯଦିଓ ଆପଣ ଆଇଭିଏଫ୍ (IVF) ର କେତେକ ପ୍ରତିରୋପଣ ସଙ୍କେତ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ଦୟାକରି ମନେ ରଖନ୍ତୁ ଯେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଗର୍ଭଧାରଣକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଧୈର୍ଯ୍ୟ ହିଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରତୀକ୍ଷା ସମୟରେ ସହାୟତା କରିବ। ମାନସିକ ଚାପ ହ୍ରାସ କରିବା ଏବଂ ଏକ ସୁସ୍ଥ ଗର୍ଭଧାରଣ ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କୁ ମାନସିକ ସନ୍ତୁଳନ ବଜାୟ ରଖିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣର ପାଣି ପିଇବା, ମାନସିକ ଚାପ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଏବଂ ନିଜ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ସହ ଯୋଗାଯୋଗରେ ରହିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।
ଯଦିଓ ଏହି ସଙ୍କେତଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତିରୋପଣ ଆଡ଼କୁ ସୂଚିତ କରିଥାଏ, ତଥାପି ଏହାକୁ ଗର୍ଭଧାରଣର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ପ୍ରମାଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରିପାରନ୍ତି କିମ୍ବା ଆଦୌ ଅନୁଭବ ନ କରିପାରନ୍ତି। କେହି କେହି ଏହି ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ଅନୁଭବ କରୁଥିବା ବେଳେ ଅନ୍ୟମାନେ କୌଣସିଟି ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବ କରିନଥାନ୍ତି। ଏକମାତ୍ର ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ପ୍ରମାଣ ହେଉଛି ରକ୍ତ ପରୀକ୍ଷା, ଯାହା ଆପଣଙ୍କ hCG ସ୍ତର ମାପ କରି ପ୍ରତିରୋପଣ ସଫଳ ହୋଇଛି କି ନାହିଁ, ସେ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସଠିକ୍ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ।
ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟଟି ସହଜ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ପ୍ରତି ସହାନୁଭୂତି ଏବଂ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଏଥିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବ। ଶାନ୍ତି ବଜାୟ ରଖନ୍ତୁ, ସକାରାତ୍ମକ ରୁହନ୍ତୁ ଏବଂ ବିଶ୍ୱାସ ରଖନ୍ତୁ ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିନ ଆପଣଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କର ପିତୃତ୍ୱ/ମାତୃତ୍ୱର ଲକ୍ଷ୍ୟ ନିକଟତର କରୁଛି।