Overview
ਬਾਂਝਪਨ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ Infertility ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਗਰਭਨਿਰੋਧਕ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਗਰਭਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਂਝਪਨ ਮਰਦ, ਔਰਤ ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਗਰਭਧਾਰਣ ਨਾ ਹੋਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਮੰਨਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਗਰਭਧਾਰਣ ਇੱਕ ਜਟਿਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੇ ਅੰਡੇ ਦਾ ਨਿਕਲਣਾ, ਮਰਦ ਦੇ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਦਾ ਅੰਡੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ, ਅੰਡੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਗਰਭ ਦਾ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਟਿਕਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਣ ਨਾਲ ਗਰਭਧਾਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬਾਂਝਪਨ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੇਕਰ ਗਰਭਧਾਰਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
Table of Contents
ਬਾਂਝਪਨ ਕੀ ਹੈ?
ਬਾਂਝਪਨ ਉਹ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਾ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਗਰਭਨਿਰੋਧਕ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਗਰਭਧਾਰਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦਾ। ਗਰਭਧਾਰਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮਰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਿਹਤ, ਔਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਿਹਤ ਜਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਡਾਕਟਰ ਦੋਵਾਂ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਂਚਾਂ ਕਰਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਬਾਂਝਪਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹਨ?
ਗਰਭਧਾਰਣ ਲਈ ਕਈ ਸਰੀਰਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਗਰਭਧਾਰਣ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਬਾਂਝਪਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਂਝਪਨ ਦੇ ਕਾਰਨ
1. ਓਵੂਲੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ
ਓਵੂਲੇਸ਼ਨ ਉਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਅੰਡਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅੰਡਾ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾ ਨਿਕਲੇ ਜਾਂ ਓਵੂਲੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਗਰਭਧਾਰਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ, ਕੁਝ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਭਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਾਧਾ ਜਾਂ ਘਾਟਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਓਵੂਲੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਨਿਯਮਿਤ ਮਾਹਵਾਰੀ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਰ ਅਨਿਯਮਿਤ ਮਾਹਵਾਰੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਬਾਂਝਪਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
2. ਫੈਲੋਪੀਅਨ ਟਿਊਬਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ
ਫੈਲੋਪੀਅਨ ਟਿਊਬਾਂ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਅਤੇ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੌਜੂਦ ਨਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਡਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਜੇਕਰ ਇਹ ਨਲੀਆਂ ਬੰਦ ਜਾਂ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਲਈ ਅੰਡੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸੰਕਰਮਣ, ਸੋਜ ਜਾਂ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕੁਝ ਸਥਿਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
3. ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ
ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦੀ ਬਣਤਰ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰਲੀ ਪਰਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕੁਝ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਗਰਭਧਾਰਣ ਜਾਂ ਗਰਭ ਦੇ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਟਿਕਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਵਿੱਚ ਗਾਂਠਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਬਣਤਰ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
4. ਉਮਰ
ਔਰਤ ਦੀ ਉਮਰ ਵਧਣ ਨਾਲ ਅੰਡਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗਰਭਧਾਰਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਹਰ ਔਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
5. ਕੁਝ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਇਲਾਜ
ਕੁਝ ਦਵਾਈਆਂ ਜਾਂ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰੇਡੀਓਥੈਰੇਪੀ ਵੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅੰਗਾਂ ਜਾਂ ਅੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਵਾਈ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੇਕਰ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਗਰਭਧਾਰਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਲਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਇਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਬਿਹਤਰ ਹੈ।
ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਂਝਪਨ ਦੇ ਕਾਰਨ
ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਂਝਪਨ ਅਕਸਰ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਗਤੀ ਜਾਂ ਬਣਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਾਰਮੋਨ, ਅੰਡਕੋਸ਼, ਪ੍ਰਜਨਨ ਨਲੀਆਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
1. ਘੱਟ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਗਿਣਤੀ
ਜੇਕਰ ਵੀਰਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਗਰਭਧਾਰਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਘੱਟ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਗਰਭਧਾਰਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।
2. ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ ਦੀ ਘੱਟ ਗਤੀ
ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ ਨੂੰ ਅੰਡੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਨਾ ਵਧਣ, ਤਾਂ ਅੰਡੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
3. ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ
ਕੁਝ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ ਦਾ ਸਿਰ, ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਜਾਂ ਪੂਛ ਆਮ ਬਣਤਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸਮੱਸਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਅਸਧਾਰਨ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਹੋਣਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਗਰਭਧਾਰਣ ਨੂੰ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ।
4. ਵੀਰਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਨਾ ਹੋਣਾ
ਕੁਝ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਵੀਰਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਇਸ ਦੇ ਕਈ ਸੰਭਾਵਿਤ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਬਣ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪ੍ਰਜਨਨ ਨਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਕਾਰਨ ਉਹ ਵੀਰਜ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਪਾਉਂਦੇ। ਸਹੀ ਕਾਰਨ ਜਾਣਨ ਲਈ ਡਾਕਟਰੀ ਜਾਂਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
5. ਵੈਰੀਕੋਸੀਲ
ਅੰਡਕੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਣ ਨੂੰ ਵੈਰੀਕੋਸੀਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਬਣਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
6. ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜ
ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਬਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਈ ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਬਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
7. ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਾਰਨ
ਧੂੰਮਰਪਾਨ, ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਰਾਬ, ਵੱਧ ਭਾਰ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਬਾਂਝਪਨ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਲੱਛਣ ਕੀ ਹਨ?
ਬਾਂਝਪਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਗਰਭਧਾਰਣ ਨਾ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ:
- ਮਾਹਵਾਰੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਅਨਿਯਮਿਤ ਹੋਣਾ
- ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮਾਹਵਾਰੀ ਨਾ ਆਉਣਾ
- ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕੁਝ ਤਬਦੀਲੀਆਂ
- ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੱਛਣ
ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਅਕਸਰ ਕੋਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਦਾ ਪਤਾ ਵੀਰਜ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਰਾਹੀਂ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅੰਡਕੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਜਾਂ ਸੋਜ, ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਜਾਂ ਜਿਨਸੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬਾਂਝਪਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਬਾਂਝਪਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੌਰਾਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਿਹਤ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀਰਜ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਗਤੀ ਅਤੇ ਬਣਤਰ ਵਰਗੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਮਾਹਵਾਰੀ ਚੱਕਰ, ਓਵੂਲੇਸ਼ਨ, ਹਾਰਮੋਨਾਂ, ਫੈਲੋਪੀਅਨ ਟਿਊਬਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜਾਂਚਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜਾਂਚਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਹਰ ਜੋੜੇ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬਾਂਝਪਨ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਬਾਂਝਪਨ ਦਾ ਇਲਾਜ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਜੋੜੇ ਲਈ ਇੱਕੋ ਇਲਾਜ ਢੁਕਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ
ਜੇਕਰ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਾਰਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਧੂੰਮਰਪਾਨ ਛੱਡਣਾ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ, ਸਿਹਤਮੰਦ ਭਾਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ, ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ ਲੈਣਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਸਰੀਰਕ ਸਰਗਰਮੀ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਦਵਾਈਆਂ
ਜੇਕਰ ਸਮੱਸਿਆ ਓਵੂਲੇਸ਼ਨ ਜਾਂ ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਕੁਝ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸਰਜਰੀ
ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੋਪੀਅਨ ਟਿਊਬਾਂ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ, ਵੈਰੀਕੋਸੀਲ ਜਾਂ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ ਸਰਜਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰਜਨਨ ਤਕਨੀਕਾਂ
ਕੁਝ ਜੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਗਰਭਧਾਰਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰਜਨਨ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਡਾਕਟਰੀ ਤਰੀਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਨੂੰ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਜਾਂ ਅੰਡੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅੱਗੇ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕਿਹੜਾ ਤਰੀਕਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ, ਇਹ ਜੋੜੇ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਉਮਰ, ਜਾਂਚ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਂਝਪਨ ਦੇ ਕਾਰਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਬਾਂਝਪਨ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਬਾਂਝਪਨ ਦੇ ਹਰ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕੁਝ ਕਾਰਨ ਉਮਰ, ਜਨਮਜਾਤ ਸਥਿਤੀਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਕੁਝ ਸਿਹਤਮੰਦ ਆਦਤਾਂ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਰਦਾਂ ਲਈ
- ਧੂੰਮਰਪਾਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ।
- ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰੋ।
- ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਬਚੋ।
- ਸਿਹਤਮੰਦ ਸਰੀਰਕ ਭਾਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖੋ।
- ਨਿਯਮਿਤ ਸਰੀਰਕ ਸਰਗਰਮੀ ਕਰੋ।
- ਅੰਡਕੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਚਾਓ।
- ਹਾਰਮੋਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦਵਾਈਆਂ ਬਿਨਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਨਾ ਲਓ।
- ਅੰਡਕੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਸੋਜ ਜਾਂ ਕੋਈ ਅਸਧਾਰਨ ਤਬਦੀਲੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰੋ।
ਔਰਤਾਂ ਲਈ
- ਸੰਤੁਲਿਤ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਖੁਰਾਕ ਲਓ।
- ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਰਹੋ।
- ਸਿਹਤਮੰਦ ਭਾਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ।
- ਧੂੰਮਰਪਾਨ ਅਤੇ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ।
- ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਬਚੋ।
- ਜਿਨਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫੈਲਣ ਵਾਲੇ ਸੰਕਰਮਣਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ।
- ਮਾਹਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਅਨਿਯਮਿਤਤਾ ਜਾਂ ਅਸਧਾਰਨ ਦਰਦ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੋ।
- ਜੇਕਰ ਗਰਭਧਾਰਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰੋ।
ਕਦੋਂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਜੇਕਰ ਜੋੜਾ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਗਰਭਨਿਰੋਧਕ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਗਰਭਧਾਰਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੇਕਰ ਮਾਹਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਨਿਯਮਿਤਤਾ, ਅੰਡਕੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਜਾਂ ਸੋਜ, ਪਿਛਲੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸੰਬੰਧੀ ਇਲਾਜ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਬਾਂਝਪਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸਿਰਫ਼ ਔਰਤ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲੋੜ ਪੈਣ 'ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼
ਬਾਂਝਪਨ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕਈ ਸੰਭਾਵਿਤ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਗਤੀ ਜਾਂ ਬਣਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਓਵੂਲੇਸ਼ਨ, ਫੈਲੋਪੀਅਨ ਟਿਊਬਾਂ, ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਜਾਂ ਉਮਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਾਰਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਗਰਭਧਾਰਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਣ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਹੀ ਕਾਰਨ ਜਾਣਨ ਲਈ ਡਾਕਟਰੀ ਜਾਂਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬਾਂਝਪਨ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਲਈ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਯੋਗ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।