Threatened Abortion म्हणजे काय? गर्भावस्थेत रक्तस्राव होण्याची कारणे आणि लक्षणे कोणती?

Published on: 21 November 2026 - Updated on: 21 November 2026
Dr. Palak Jadav

Authored By Dr. Palak Jadav

Gynaecologist & IVF Specialist

10+ years of experience

Dr. Parth Joshi

Reviewed By Dr. Parth Joshi

Gold Medalist in M. D.

Centre Head - Gynaecologist & IVF Specialist

10+ years of experience

Expert verified

Overview

गर्भधारणेची पहिली तिमाही हा गर्भाच्या वाढीसाठी आणि विकासासाठी अतिशय महत्त्वाचा काळ असतो. या काळात योनीमार्गातून रक्तस्राव होणे ही तुलनेने सामान्य बाब असून, वैद्यकीयदृष्ट्या ओळखल्या गेलेल्या सुमारे 15 ते 25% गर्भधारणांमध्ये तो दिसून येतो. हा रक्तस्राव अगदी हलक्या डागांपासून ते तुलनेने जास्त प्रमाणातील रक्तस्रावापर्यंत असू शकतो. काही वेळा सुरुवातीच्या गर्भावस्थेतील रक्तस्राव गंभीर कारण नसतानाही होऊ शकतो आणि गर्भधारणा पुढे व्यवस्थित सुरू राहू शकते. मात्र काही प्रकरणांमध्ये फायब्रॉइड्स, संसर्ग, एक्टोपिक गर्भधारणा किंवा गर्भपाताचा धोका यांसारख्या समस्यांमुळेही रक्तस्राव होऊ शकतो. त्यामुळे गर्भावस्थेत रक्तस्राव दिसल्यास तो दुर्लक्षित न करता त्यामागचे कारण समजून घेण्यासाठी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.

Threatened Abortion म्हणजे काय?

गर्भधारणेच्या सुरुवातीच्या काळात (साधारणपणे पहिल्या तिमाहीत, पण 20 आठवड्यांआधी कधीही) योनीमार्गातून थोडा रक्तस्राव होणे आणि सोबत पोटात हलकं दुखणे किंवा क्रॅम्प्स येणे, याला थ्रेटन्ड ॲबॉर्शन म्हणतात.Threatened abortion in Marathi मध्ये याला सोप्या भाषेत “गर्भपाताचा धोका असलेली अवस्था” असे म्हणता येईल.  या स्थितीत गर्भाशयाचं तोंड (सर्व्हिक्स) अजूनही बंद असतं आणि बाळाची (गर्भाची) वाढ सुरळीत सुरू असते. यालाच threatened miscarriage किंवा threatened early pregnancy loss असेही म्हटले जाते. डॉक्टर अल्ट्रासाऊंड आणि इतर तपासण्यांद्वारे गर्भधारणेचा नेमका टप्पा पाहून पुढील तपासणी ठरवतात. ही स्थिती अनुभवणं खूप भीतीदायक वाटू शकतं, पण हे लक्षात ठेवा रक्तस्राव होण्यामागे इतरही अनेक सौम्य कारणं असू शकतात, आणि बऱ्याच वेळा गर्भधारणा पुढे सुरळीत चालू राहते.

 

Understanding Threatened Abortion
 

रक्ताचे काही थेंब, मनात हजारो प्रश्न..पण या गर्भाचा भविष्य नेमकं काय?  

- Dr. Snehal Jainesh Doctor

गर्भावस्थेत रक्तस्राव होण्याची कारणे कोणती?

गर्भावस्थेत रक्तस्राव होण्यामागे अनेक कारणे असू शकतात. त्यामुळे प्रत्येक early pregnancy bleeding ला threatened abortion समजणे योग्य नाही.

  • Implantation शी संबंधित बदल

गर्भधारणेच्या अगदी सुरुवातीला फलित अंडे गर्भाशयाच्या आतील आवरणाला चिकटताना हलका रक्तस्राव किंवा स्पॉटिंग होऊ शकते. हा रक्तस्राव साधारणपणे कमी प्रमाणात असतो.

  • Cervix मध्ये होणारे बदल

गर्भावस्थेत सर्विक्समध्ये रक्तपुरवठा वाढतो आणि ते अधिक संवेदनशील होते. त्यामुळे लैंगिक संबंध किंवा काही वैद्यकीय तपासणीनंतर हलका रक्तस्राव होऊ शकतो. योनी किंवा सर्विक्सला झालेली जखम, सूज किंवा झीज, पॉलिप, फायब्रॉइड, सर्विक्समधील असामान्य पेशींचे बदल किंवा गाठ यांमुळेही रक्तस्राव होऊ शकतो. 

  • Infection आणि इतर संभाव्य कारणे

संसर्गामुळे सर्विक्स किंवा योनीतील भाग अधिक नाजूक झाल्यास स्पर्शानेही रक्तस्राव होऊ शकतो. याशिवाय सबकोरियोनिक रक्तस्राव, हार्मोनल बदल, जुळ्या किंवा एकापेक्षा जास्त बाळांची गर्भधारणा असल्यास , गर्भपात, गर्भाशयाबाहेरील गर्भधारणा किंवा इतर गर्भावस्थेशी संबंधित समस्या हे देखील संभाव्य कारणे आहेत.

Threatened Abortion ची लक्षणे कोणती?

Threatened abortion symptoms मध्ये प्रामुख्याने योनीतून रक्तस्राव किंवा स्पॉटिंग दिसते. रक्ताचा रंग गुलाबी, तपकिरी किंवा लाल असू शकतो. काही महिलांना खालच्या पोटात सौम्य कळा किंवा दुखणे जाणवू शकते. Threatened abortion bleeding कमी प्रमाणात आणि अधूनमधून होऊ शकते. मात्र रक्तस्राव वाढत असेल, रक्ताच्या गुठळ्या किंवा टिश्यू बाहेर पडत असेल, पोटदुखी तीव्र होत असेल किंवा एकाच बाजूला जास्त दुखत असेल तर तातडीने डॉक्टरांशी संपर्क करावा.

Threatened Abortion चे Diagnosis कसे केले जाते?

Threatened abortion diagnosis करताना डॉक्टर रक्तस्रावाचे प्रमाण, गर्भावस्थेचा कालावधी आणि गर्भाची स्थिती तपासतात.

  • Ultrasound scan

विशेषतः ट्रान्सव्हॅजायनल अल्ट्रासाऊंडद्वारे गर्भ गर्भाशयात योग्य ठिकाणी आहे का, गर्भाची वाढ कितपत झाली आहे आणि गर्भाची हृदयाची हालचाल दिसते का हे तपासले जाते. याशिवाय गर्भाशय, अंडाशय आणि आसपासच्या भागात रक्तस्राव किंवा इतर काही गुंतागुंत आहे का, हेही तपासता येते. गर्भावस्था खूप सुरुवातीची असल्यास काही दिवसांनी पुन्हा अल्ट्रासाऊंड करावा लागू शकतो.

  • hCG blood test

रक्तातील गर्भधारणेशी संबंधित हार्मोन म्हणजे बीटा-hCG तपासला जाऊ शकतो. सुरुवातीच्या गर्भावस्थेत त्याची पातळी कशी बदलते हे पाहण्यासाठी काही वेळा दोन किंवा अधिक चाचण्या केल्या जातात. मात्र केवळ एचसीजीच्या एका अहवालावरून निदान केले जात नाही.

  • Pelvic examination

पेल्विक तपासणीद्वारे रक्तस्राव कुठून होत आहे, गर्भाशयाचे तोंड उघडले आहे की बंद आहे आणि संसर्गाची काही चिन्हे आहेत का हे पाहिले जाऊ शकते.

  • Medical history आणि pregnancy assessment

शेवटची मासिक पाळी कधी आली, रक्तस्राव किती आहे, पोटदुखी आहे का, रक्ताच्या गुठळ्या किंवा टिश्यू बाहेर पडला का, पूर्वी गर्भपात झाला आहे का आणि गर्भावस्था किती आठवड्यांची आहे, याची माहिती निदानासाठी महत्त्वाची असते.

Medical Assessment of Bleeding During Pregnancy
 

Threatened Abortion चा Pregnancy वर कसा परिणाम होऊ शकतो?

बहुतेक वेळा थ्रेटन्ड ॲबॉर्शनमुळे गर्भधारणेला कोणतंही नुकसान होत नाही, अनेक महिलांची गर्भधारणा पुढे सुरळीत राहते आणि बाळ निरोगी जन्माला येतं. तरीही, रक्तस्राव न झालेल्या महिलांच्या तुलनेत यात काही धोके थोडे जास्त असू शकतात, जसं की

तातडीचे धोके

  • गर्भपात: थ्रेटन्ड ॲबॉर्शन ही स्थिती गर्भधारणा गमावण्याचा धोका दर्शवते. बऱ्याच वेळा गर्भधारणा पुढे सुरळीत सुरू राहते, पण काही प्रकरणांमध्ये हे प्रत्यक्ष गर्भपातात रूपांतरित होऊ शकतं विशेषतः जर रक्तस्राव वाढला, तीव्र कळा येऊ लागल्या किंवा अल्ट्रासाऊंडमध्ये बाळाच्या हृदयाचे ठोके दिसले नाहीत, तर हा धोका जास्त असतो.
  • वारंवार रक्तस्राव: काही महिलांना पहिल्या तिमाहीत वारंवार हलकं स्पॉटिंग किंवा रक्तस्रावाचे अनेक टप्पे येऊ शकतात.

गर्भधारणेच्या पुढील टप्प्यातील आणि प्रसूतीशी संबंधित धोके
सुरुवातीचा रक्तस्राव होऊनही गर्भधारणा 20 आठवड्यांपुढे टिकली, तरी अभ्यासांनुसार अशी गर्भधारणा अधिक जोखमीची मानली जाते, आणि पुढील धोके वाढू शकतात:

  • प्रीटर्म डिलिव्हरी: 37 आठवड्यांआधीच प्रसूती होण्याची शक्यता लक्षणीयरीत्या जास्त असते.
  • कमी वजनाचं बाळ: बाळाचं जन्मतः वजन सामान्यपेक्षा कमी असण्याची शक्यता जास्त असते.
  • Preterm Premature Rupture of Membranes (PPROM): प्रसूतीच्या कळा सुरू होण्यापूर्वीच, गर्भावस्थेच्या 37 आठवडे पूर्ण होण्याआधी amniotic sac म्हणजे गर्भाभोवतीची पिशवीफाटू शकते. याला प्रीटर्म प्रीमॅच्युअर रप्चर ऑफ मेम्ब्रेन्स म्हणजे PPROM म्हणतात. यामुळे गर्भाभोवतीचे पाणी बाहेर येऊ शकते. 
  • प्लेसेंटाशी संबंधित गुंतागुंती: प्लेसेंटा वेळेआधी सुटणे किंवा प्लेसेंटा सर्व्हिक्सवर येणे (प्लेसेंटा प्रिव्हिया) यांचा धोका जास्त असतो.
  • नवजात बाळाशी संबंधित गुंतागुंती: बाळाला जन्मानंतर NICU मध्ये दाखल करावं लागण्याचं किंवा जन्मतः कमी Apgar स्कोअर येण्याचं प्रमाण जास्त असतं.

Threatened Abortion वर कोणते उपचार केले जातात?

Threatened abortion treatment हे प्रत्येक महिलेसाठी सारखे नसते. रक्तस्रावाचे कारण, गर्भावस्थेचा कालावधी, अल्ट्रासाऊंडमधील निष्कर्ष आणि पूर्वी गर्भपात झाला आहे का, यानुसार उपचार ठरवले जातात.

  • रक्तस्रावाचे कारण शोधणे: सर्वप्रथम रक्तस्राव नेमका कशामुळे होत आहे हे तपासले जाते. यासाठी अल्ट्रासाऊंड, रक्तातील बीटा-एचसीजीची तपासणी आणि आवश्यकतेनुसार पेल्विक तपासणी केली जाऊ शकते. कारण समजल्यावरच योग्य उपचार ठरवता येतात.
  • गर्भाच्या स्थितीवर लक्ष ठेवणे: गर्भाची स्थिती स्थिर असेल आणि अल्ट्रासाऊंडमध्ये गर्भाची वाढ योग्य प्रकारे होत असल्याचे दिसत असेल, तर अनेकदा तातडीच्या औषधोपचाराऐवजी निरीक्षण आणि नियमित फॉलो-अपवर भर दिला जातो. गरजेनुसार काही दिवसांनी पुन्हा अल्ट्रासाऊंड केला जाऊ शकतो.
  • प्रोजेस्टेरॉनचा वापर: काही महिलांमध्ये प्रोजेस्टेरॉन उपचाराचा विचार केला जाऊ शकतो. विशेषतः सध्याच्या गर्भावस्थेत रक्तस्राव होत असून याआधी गर्भपात झाल्याचा इतिहास असल्यास डॉक्टर प्रोजेस्टेरॉन देण्याचा विचार करू शकतात. मात्र प्रत्येक महिलेला याची गरज असतेच असे नाही. औषधाची मात्रा, प्रकार आणि किती काळ घ्यायचे हे डॉक्टर ठरवतात.
  • विश्रांती आणि शारीरिक काळजी: रक्तस्राव सुरू असताना जास्त शारीरिक श्रम, जड वस्तू उचलणे किंवा इतर कोणती काळजी घ्यायची, याबाबत डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. मात्र पूर्ण वेळ बेडवर झोपून राहिल्याने गर्भपात थांबतो, असे सिद्ध करणारा ठोस पुरावा नाही. त्यामुळे स्वतःहून पूर्ण बेडरेस्ट करू नये.
  • इतर कारणांवर उपचार: रक्तस्रावामागे संसर्ग, सर्विक्सची समस्या किंवा इतर कारण आढळल्यास त्यानुसार उपचार केले जातात. त्यामुळे फक्त रक्तस्राव थांबवण्यावर लक्ष न देता त्यामागील कारणावर योग्य उपचार करणे महत्त्वाचे असते.
  • फॉलो-अप महत्त्वाचे: रक्तस्राव कमी झाला किंवा थांबला तरी डॉक्टरांनी सांगितलेल्या तपासण्या आणि फॉलो-अप चुकवू नयेत. काही वेळा सुरुवातीला गर्भाची स्थिती स्पष्ट दिसत नसल्यामुळे पुढील तपासणीची गरज असते.

Threatened Abortion दरम्यान कोणती काळजी घ्यावी?

या काळात स्वतःची आणि गर्भधारणेची योग्य काळजी घेणं गरजेचं आहे. खाली काही महत्त्वाच्या गोष्टी दिल्या आहेत.

  • डॉक्टरांनी सांगितलेल्या सर्व तपासण्या आणि फॉलो-अप अपॉइंटमेंट्स वेळेवर पूर्ण करा.
  • जास्त शारीरिक श्रम, जड वस्तू उचलणे किंवा धावपळ टाळा.
  • डॉक्टरांचा सल्ला मिळेपर्यंत लैंगिक संबंध टाळा आणि योनीमध्ये टॅम्पॉन किंवा इतर कोणतीही वस्तू वापरू नका. स्वतःहून पूर्ण बेडरेस्ट घेऊ नका आणि सल्ल्याशिवाय progesterone किंवा इतर औषधे घेऊ नयेत. 
  • रक्तस्रावाचे प्रमाण आणि रंग सहज लक्षात यावा यासाठी बाहेरून वापरायचे सॅनिटरी पॅड वापरा. 
  • रक्तस्राव वाढला, तीव्र पोटदुखी सुरू झाली, गुठळ्या किंवा टिश्यू बाहेर पडले, तर ताबडतोब डॉक्टरांशी संपर्क साधा.
  • मानसिक ताण कमी ठेवण्याचा प्रयत्न करा.
  • संतुलित आहार घ्या आणि शरीर हायड्रेटेड ठेवा.
  • धूम्रपान, मद्यपान आणि इतर कोणत्याही नशेच्या पदार्थांपासून दूर राहा.

तातडीने वैद्यकीय मदत कधी घ्यावी?

  • खालीलपैकी कोणतेही threatened abortion symptoms दिसल्यास तातडीने वैद्यकीय मदत घ्यावी:

  • रक्तस्राव खूप वाढणे किंवा कमी वेळात पॅड पूर्ण भिजणे
  • तीव्र पोटदुखी किंवा एका बाजूला जास्त दुखणे
  • मोठ्या रक्ताच्या गुठळ्या किंवा टिश्यू बाहेर पडणे
  • चक्कर येणे किंवा बेशुद्ध पडणे
  • खांद्यात अचानक वेदना होणे
  • ताप किंवा दुर्गंधीयुक्त योनीतून स्त्राव होणे

Threatened Abortion बद्दल सामान्य गैरसमज

  • गैरसमज: प्रोजेस्टेरॉन उपचार सर्व महिलांना द्यावाच लागतो. 
    तथ्य: प्रोजेस्टेरॉनची गरज प्रत्येक महिलेला असतेच असे नाही. काही विशिष्ट परिस्थितीत, जसे की सध्याच्या गर्भधारणेत रक्तस्रावासोबत याआधी गर्भपाताचा इतिहास असल्यास, डॉक्टर प्रोजेस्टेरॉन उपचार सुचवू शकतात. हा निर्णय डॉक्टर गर्भाची स्थिती आणि वैद्यकीय इतिहास पाहून घेतात. 
  • गैरसमज: Threatened abortion म्हणजे गर्भपात झालेला आहे.
    तथ्य: Threatened abortion मध्ये रक्तस्राव होतो, पण गर्भाशयाचे तोंड बंद असते आणि गर्भाची जिवंतता टिकून असू शकते. त्यामुळे ही अवस्था गर्भपात झाल्याचे निदान नसते.
  • गैरसमज: रक्तस्राव झाला की पूर्ण बेडरेस्ट केल्याने गर्भपात टाळता येतो.
    तथ्य: पूर्ण बेडरेस्ट केल्याने गर्भपात निश्चितपणे टाळता येतो, याचा ठोस पुरावा नाही. डॉक्टरांच्या सल्ल्याने जड शारीरिक श्रम आणि अतितीव्र व्यायाम टाळणे, तसेच पुरेशी विश्रांती घेणे अधिक योग्य आहे.
  • गैरसमज: Threatened abortion झाल्यानंतर पुढील गर्भधारणा होऊ शकत नाही किंवा पुन्हा गर्भपात होतोच.
    तथ्य: Threatened abortion झाल्यामुळे पुढील गर्भधारणा अशक्य होते असे नाही. भविष्यातील गर्भधारणेचे नियोजन व्यक्तीच्या वैद्यकीय इतिहासावर आणि गर्भपाताचे कारण असल्यास त्यावर अवलंबून असते.
  • गैरसमज: रक्तस्राव नेहमी गर्भाशयातूनच होतो.
    सत्य: गर्भावस्थेतील रक्तस्रावाची कारणे अनेक असू शकतात. सर्विक्समधील बदल, संसर्ग, पॉलिप, इजा किंवा इतर कारणांमुळेही रक्तस्राव होऊ शकतो. त्यामुळे रक्तस्रावाचे नेमके कारण तपासणी केल्यानंतरच स्पष्ट होते. 

References

PubMed Central. Research article on early pregnancy bleeding. Read the research article. : Source

Frequently Asked Questions

Threatened abortion म्हणजे काय?

Threatened abortion मध्ये रक्तस्राव का होतो?

Threatened abortion ची लक्षणे कोणती आहेत?

Threatened abortion चे diagnosis कसे केले जाते?

Threatened abortion वर कोणते उपचार केले जातात?

Threatened abortion मुळे miscarriage होतो का?

Threatened abortion झाल्यानंतर healthy pregnancy शक्य आहे का?

गर्भावस्थेत bleeding झाल्यास डॉक्टरांना कधी भेटावे?

© 2026 Indira IVF Hospital Limited. All Rights Reserved.