ओव्ह्युलेशन टेस्ट म्हणजे काय? चांगल्या परिणामांसाठी ती कधी करावी?

ओव्ह्युलेशन टेस्ट म्हणजे काय?

ओव्ह्युलेशन टेस्ट ही शरीरात वाढणाऱ्या ल्युटिनायझिंग हार्मोन (LH) च्या वाढीची ओळख करण्यासाठी वापरली जाते. हा हार्मोन ओव्ह्युलेशन होण्याच्या अगोदर अचानक वाढतो. टेस्ट योग्य प्रकारे वापरल्यास फर्टाइल विंडो, म्हणजे गर्भधारणेची शक्यता जास्त असलेले दिवस, ओळखता येतात. त्यामुळे गर्भधारणा होण्याची शक्यता वाढू शकते.

गर्भधारणा करण्याचा प्रयत्न करणे हे अनेक महिलांसाठी आनंददायी पण कधी कधी थोडे तणावपूर्णही असू शकते. अनेक महिलांना ओव्ह्युलेशन (अंडोत्सर्जन) नेमके कधी होते हे जाणून घ्यायचे असते, कारण त्यावर गर्भधारणेची शक्यता अवलंबून असते. अशा वेळी ओव्ह्युलेशन टेस्ट खूप उपयुक्त ठरते. या टेस्टच्या मदतीने तुमच्या मासिक पाळीच्या चक्रातील सर्वात फर्टाइल दिवस ओळखता येतात आणि त्यानुसार संबंध ठेवण्याचे नियोजन करता येते.

साधारणपणे ओव्ह्युलेशन मासिक पाळीच्या चक्राच्या मधल्या काळात होते. मात्र ज्यांची पाळी अनियमित असते त्यांच्यासाठी ओव्ह्युलेशनचा दिवस ओळखणे कठीण होऊ शकते. अशा परिस्थितीत ओव्ह्युलेशन टेस्ट शरीरातील हार्मोनच्या पातळीत होणारे बदल तपासून चक्रातील योग्य टप्पा ओळखण्यास मदत करते.

ओव्ह्युलेशन टेस्ट कशी काम करते?

ओव्ह्युलेशन टेस्ट स्ट्रिप्स मूत्रामधील ल्युटिनायझिंग हार्मोन (LH) ची पातळी तपासण्यासाठी वापरल्या जातात. हा हार्मोन वाढल्यावर ओव्ह्युलेशन सुरू होते. म्हणजे अंडाशयातून परिपक्व अंडे बाहेर पडते आणि ते फॅलोपीयन ट्यूबकडे जाते. ओव्ह्युलेशन होण्याच्या साधारण 24 ते 36 तास आधी LH हार्मोनमध्ये अचानक वाढ होते. ओव्ह्युलेशन टेस्ट हीच वाढ ओळखते. त्यामुळे गर्भधारणेसाठी योग्य दिवस ओळखणे सोपे होते.

ओव्ह्युलेशन टेस्टचे मुख्यतः दोन प्रकार असतात:

• मूत्रावर आधारित टेस्ट
• लाळेवर आधारित टेस्ट

1. मूत्रावर आधारित टेस्ट

• यासाठी मूत्राचा नमुना घेतला जातो किंवा मिडस्ट्रीम टेस्ट स्टिक थेट वापरली जाते.
• टेस्ट पॉझिटिव्ह आल्यास शरीरात LH हार्मोनची वाढ झाली असल्याचे समजते, म्हणजे ओव्ह्युलेशन जवळ आलेले असते.

2. लाळेवर आधारित टेस्ट

• या टेस्टमध्ये लाळेचा छोटा थेंब एका लेंसवर ठेवून त्यातील नमुना मोठा करून पाहिला जातो.
• जेव्हा शरीरात इस्ट्रोजेन हार्मोनची पातळी वाढते (जे LH वाढण्यापूर्वी होते), तेव्हा लाळेमध्ये फर्नच्या पानांसारखा नमुना दिसू लागतो.

ओव्ह्युलेशन टेस्ट किटमध्ये साधारणपणे दोन रेषा दिसतात. कंट्रोल लाइन टेस्ट व्यवस्थित काम करत आहे का हे दाखवते. दुसरी रेषा म्हणजे टेस्ट लाइन. टेस्ट लाइन कंट्रोल लाइनपेक्षा फिकट किंवा गडद दिसू शकते. हे शरीरातील LH हार्मोनच्या पातळीवर अवलंबून असते. जर टेस्ट लाइन कंट्रोल लाइनपेक्षा फिकट असेल, तर शरीरात LH हार्मोनची पातळी कमी असल्याचे सूचित होते. याचा अर्थ त्या वेळी ओव्ह्युलेशन जवळ आलेले नसते आणि गर्भधारणेची शक्यता कमी असू शकते. या टेस्ट कशा काम करतात हे समजून घेतल्यास त्यांचा योग्य आणि आत्मविश्वासाने वापर करणे अधिक सोपे होते.

ओव्ह्युलेशन टेस्ट कधी करावी?

ओव्ह्युलेशन टेस्ट करताना योग्य वेळ खूप महत्त्वाची असते. चांगले परिणाम मिळवण्यासाठी तुमच्या मासिक पाळीच्या चक्राची लांबी माहित असणे आणि त्यानुसार फर्टाइल दिवसांचा अंदाज लावणे आवश्यक असते.

फर्टाइल विंडो कशी मोजावी?

ज्या महिलांची 28 दिवसांची पाळीची सायकल असते, त्यांच्यासाठी ओव्ह्युलेशन टेस्ट साधारणपणे पाळी सुरू झाल्यानंतर 10 ते 18 दिवसांच्या दरम्यान करणे योग्य मानले जाते. जर तुमची पाळी अनियमित असेल, तर ओव्ह्युलेशनचा दिवस ओळखणे थोडे कठीण होऊ शकते. प्रत्येक वेळी सायकल किती दिवसांची असेल हे ठरलेले नसल्यामुळे टेस्ट कधी सुरू करावी हे समजणे अवघड जाते. अशा वेळी एक सोपा उपाय म्हणजे तुमच्या सर्वात लहान सायकलमध्ये ज्या दिवशी ओव्ह्युलेशन होण्याची शक्यता असते, त्याच्या चार दिवस आधी टेस्ट सुरू करणे. आणि सर्वात मोठ्या सायकलमध्ये ज्या दिवशी ओव्ह्युलेशन होऊ शकते त्या दिवसापर्यंत टेस्ट करत राहणे. यामुळे LH हार्मोनचा वाढलेला स्तर चुकण्याची शक्यता कमी होते.

टेस्ट करण्यासाठी दिवसातील सर्वोत्तम वेळ

• साधारणपणे मध्यान्ह किंवा दुपारच्या सुरुवातीचा वेळ योग्य मानला जातो, कारण त्या वेळी मूत्रामध्ये LH हार्मोनची पातळी अधिक स्पष्ट दिसू शकते.
• सकाळी उठल्याबरोबर टेस्ट करणे टाळावे, जोपर्यंत टेस्ट किटच्या सूचना तसे सांगत नाहीत.
• अचूक परिणामांसाठी दररोज जवळपास एकाच वेळी टेस्ट करण्याचा प्रयत्न करा.

चांगले परिणाम मिळवण्यासाठी अनेक तज्ज्ञ सकाळच्या दुसऱ्या वेळचे मूत्र वापरण्याचा सल्ला देतात. साधारणपणे सकाळी 10 ते दुपारी 12 च्या दरम्यान टेस्ट करणे योग्य ठरू शकते. शरीराच्या नैसर्गिक बदलांबद्दल जागरूक राहणे आणि टेस्ट नियमितपणे करणे यामुळे LH हार्मोनची वाढ अधिक अचूकपणे ओळखता येते.

हेही वाचा: इस्ट्रोजेन हार्मोन जास्त का वाढतो?

ओव्ह्युलेशन टेस्ट योग्य पद्धतीने कशी वापरावी?

टेस्ट योग्य प्रकारे वापरली गेली तरच परिणाम अचूक मिळतात. खालील सूचना पाळल्यास ओव्ह्युलेशन टेस्ट योग्य रीतीने करता येते.

1. सूचना नीट वाचा:

वेगवेगळ्या ब्रँडच्या टेस्ट किटमध्ये वापरण्याच्या पद्धतीत थोडा फरक असू शकतो. त्यामुळे टेस्ट करण्यापूर्वी पॅकेटवरील सूचना नीट वाचणे महत्त्वाचे आहे.

2. नमुना घ्या:

टेस्ट स्टिकचा मूत्र शोषून घेणारा टोकाचा भाग 5- 7 सेकंद मूत्राच्या प्रवाहात धरू शकता. किंवा स्वच्छ व कोरड्या भांड्यात मूत्र गोळा करून त्यात टेस्ट स्टिकचा शोषक भाग साधारण 15 सेकंद बुडवू शकता.

3. परिणाम येण्याची वाट पहा:

टेस्ट केल्यानंतर स्टिकचा शोषक भाग खाली ठेवून 20- 40  सेकंद थांबा. त्यानंतर टेस्टवरील सूचनेनुसार परिणाम दिसू लागतात. नेमका वेळ जाणून घेण्यासाठी पॅकेटवरील सूचना पाळा.

4. परिणाम कसे वाचायचे

• पॉझिटिव्ह: टेस्ट लाइन कंट्रोल लाइनइतकी गडद किंवा त्यापेक्षा गडद दिसते.
• निगेटिव्ह: टेस्ट लाइन फिकट दिसते किंवा दिसतच नाही.

सामान्य चुका टाळण्यासाठी काही टिप्स

• टेस्ट करण्यापूर्वी खूप जास्त पाणी पिणे टाळा, कारण त्यामुळे मूत्रातील LH हार्मोनची पातळी कमी दिसू शकते.
• दररोज शक्यतो एकाच वेळी टेस्ट करा.
• तुमचे परिणाम नोंदवून ठेवा, त्यामुळे चक्रातील पॅटर्न समजण्यास मदत होते.

टेस्ट योग्य पद्धतीने वापरल्यास फर्टाइल विंडो चुकण्याची शक्यता कमी होते आणि गर्भधारणा होण्याची शक्यता वाढू शकते.

ओव्ह्युलेशन टेस्ट पॉझिटिव्ह आल्यावर काय करावे?

ओव्ह्युलेशन टेस्ट पॉझिटिव्ह आल्याचा अर्थ शरीरात ल्युटिनायझिंग हार्मोन (LH) ची पातळी वाढलेली आहे. याचा अर्थ साधारणपणे पुढील 24- 36 तासांत ओव्ह्युलेशन होण्याची शक्यता असते. हा काळ गर्भधारणेसाठी सर्वात अनुकूल मानला जातो.

पुढे काय करावे?

• पुढील 24- 48 तासांत संबंध ठेवणे गर्भधारणा होण्याची शक्यता वाढवू शकते.
• यासोबत इतर फर्टिलिटी चिन्हांवरही लक्ष ठेवा, जसे की सर्व्हिकल म्युकस (योनीतील स्त्राव), बेसल बॉडी टेंपरेचर किंवा ओव्ह्युलेशनच्या वेळी जाणवणारी हलकी वेदना. यामुळे ओव्ह्युलेशनची खात्री करण्यास मदत होते.
• काही महिन्यांपर्यंत नियमितपणे टेस्ट करून तुमच्या शरीराचा नैसर्गिक पॅटर्न समजून घ्या.

हेही लक्षात ठेवा की शुक्राणू स्त्रीच्या शरीरात साधारण पाच दिवस जिवंत राहू शकतात. त्यामुळे ओव्ह्युलेशन टेस्ट पॉझिटिव्ह येण्यापूर्वी आणि नंतर दोन्ही वेळा संबंध ठेवल्यास गर्भधारणा होण्याची शक्यता अधिक वाढू शकते.

ओव्ह्युलेशन टेस्टचे प्रकार

बाजारात ओव्ह्युलेशन टेस्टचे अनेक प्रकार उपलब्ध आहेत. प्रत्येक प्रकाराचे वेगळे फायदे आणि तोटे असतात.

तुमच्या जीवनशैली आणि सोयीप्रमाणे योग्य टेस्ट निवडणे महत्त्वाचे आहे. काही महिलांना डिजिटल टेस्टची सोय आवडते, तर काहींना साध्या स्ट्रिप टेस्ट पुरेशा वाटतात.

या सामान्य गोष्टी समजून घेतल्यास ओव्ह्युलेशन टेस्ट अधिक योग्य पद्धतीने वापरता येते आणि अनावश्यक गोंधळ टाळता येतो.

निष्कर्ष

ओव्ह्युलेशन टेस्ट वापरण्यास सोपी आणि प्रभावी असल्यामुळे गर्भधारणा करण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या जोडप्यांसाठी ती खूप उपयुक्त ठरते. ही टेस्ट शरीरातील LH हार्मोनची वाढ ओळखून गर्भधारणा होण्याची शक्यता जास्त असलेले दिवस दाखवते. टेस्ट योग्य पद्धतीने आणि नियमित वापरल्यास गर्भधारणेची शक्यता वाढण्यास मदत होऊ शकते.

मात्र या टेस्ट फर्टिलिटी प्रवासाचा फक्त एक भाग आहेत. जर तुम्हाला गर्भधारणेमध्ये अडचणी येत असतील किंवा पाळीची सायकल अनियमित असेल, तर डॉक्टर किंवा फर्टिलिटी तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे योग्य ठरते. ओव्ह्युलेशन ट्रॅक केल्याने तुमच्या फर्टिलिटीबद्दल अधिक स्पष्ट समज मिळते आणि योग्य वेळी योग्य निर्णय घेणे सोपे होते.

हेही वाचा: ओव्ह्युलेशन कॅल्क्युलेटर कसा वापरावा?